niedziela, 19 lutego 2017

Brunatna kołysanka

Himmler stworzył Lebensborn, żeby dopilnować czystości rasy. Role tej instytucji były wielorakie, ale wszystkie kręciły się wokół dzieci i nie wszystkie te działania są dobrze udokumentowane. Lebensborn opiekował się np. niezamężnymi ciężarnymi, żeby bezpiecznie urodziły aryjskie dzieci, które potem szły do adopcji (to nie były czasy, w których samotne macierzyństwo wchodziło w grę), ale też zniemczano tu dzieci, które miały odpowiednie cechy rasowe, ale rodzice nie należeli do "odpowiedniego" narodu (ponurym paradoksem jest to, że czasami to ratowało tym dzieciom życie).

Dzieci często porywano, jeśli rodzice nie chcieli współpracować. Maluchy karano za używanie polskiego, a po skutecznym praniu mózgu wysyłano do ośrodków adopcyjnych na terenie Rzeszy, skąd szły do nowych rodzin. Dzieci dostawały nowe imiona, nazwiska, nawet nowe daty urodzenia. Adopcyjni rodzice często nie wiedzieli, że to dzieci polskie, czy żydowskie.

To tak słowem wprowadzenia.


"Brunatna kołysanka" opowiada o losach niektórych z tych uprowadzonych dzieci, których odzyskaniem zajmował się po wojnie pewien bardzo oddany prawnik - Roman Hrabar. I wokół niego toczy się cała opowieść. Był człowiekiem niezwykle wykształconym, wybitnym humanistą, oddanym sprawie. Oddanym tak bardzo, że autorka książki - Anna Malinowska - która zrobiła znakomity research i przez większość książki starała się być znakomicie bezstronna, pod koniec sama nie mogła powstrzymać się od nasuwającej się chyba każdemu refleksji - czy warto było odzyskiwać dzieci za wszelką cenę?

To nie jest miła książka o dobrych zakończeniach. Tak, w większości przypadków udaje się odzyskać dzieci. W ogromnej części przypadków jednak są to dzieci wyrywane ponownie z kochających domów, nie mówiące już po polsku, czasem nawet nie bardzo mające do kogo w Polsce wracać, nie pamiętające wczesnego dzieciństwa, trafiające do polskich szkół (ale też sierocińców!!!) tuż po wojnie, gdzie za każdą oznakę "niemieckości" można było dostać w zęby.

Inaczej wygląda sprawa w przypadku dorosłych szukających źródeł swojego pochodzenia. Tutaj sprawa jest moralnie prosta - dorośli ludzie mogą sami zdecydować, czy chcą się poznać, spotkać, połączyć swoje losy, a wiedza o pochodzeniu jest dla większości ludzi bardzo ważna i często sama informacja wystarcza, żeby ludzie poczuli się lepiej.
Jednak czy zasadne było wyrywanie dzieci z domów, w których czuły się kochane?

O ile nie jest jasne dla mnie, czyje dobro powinno się stawiać wyżej (rodzica czy dziecka), kiedy matki i ojcowie latami szukają swojego porwanego dziecka i wreszcie je znajdują (też bym szukała), o tyle odzyskiwanie dzieci, które nie mają w Polsce nikogo, kto by je przesadnie poszukiwał...

Po wojnie tłumaczono to tym, że Polska jest taka wykrwawiona, że każdy Polak jest potrzebny, bo - tu cytat - "Polska wstaje z kolan". No tak. Ale ta sama wstająca z kolan Polska całe lata nie chciała uznać obywatelstwa tych Ślązaków, którzy podpisali Volkslistę, chociaż większość z nich zrobiła to, bo inaczej zostaliby wywiezieni z całymi rodzinami do obozów koncentracyjnych, albo - właśnie - zabrano by im dzieci. Łatwo jest być bohaterem w cudzym imieniu, łatwo ferować wyroki, chociaż przecież wojna nie pozwala na łatwe i jasne rozwiązania.

To wszystko wyziera spomiędzy tych poruszających historii odzyskanych dzieci (lub dorosłych, bo do dzisiaj niektórzy szukają, w którym miejscu urwała się nitka ich genealogicznego drzewa). I to, co nie wprost, było dla mnie bardzo istotne. Zwłaszcza w świecie, w którym rząd nie chce oddawać dzieci do adopcji za granicę, kierując się niejasnym dla mnie "dobrem narodowym". Brzydko mi się to kojarzy z Himmlerowskim maniakalnym dążeniem do zachowania czystości rasy.

Żeby było jasne - to oczywiste, że siłowe odbieranie dzieci rodzicom, żeby je przekazać do adopcji ludziom "rasowo lepszym" było zbrodnią wojenną, nie ma dla tego żadnego usprawiedliwienia. Czy jednak przy poszukiwaniach po wojnie za każdym razem nie powinno się było jednak kierować nieco silniej dobrem konkretnego dziecka?

Anna Malinowska zebrała szczegółowe historie wielu ludzi, którzy - teraz to wiemy, bo psychologia już to opisała - mają ogromne zaburzenia więzi, problemy z bliskością, żal w sercu i losy pogmatwane tak bardzo, że czasem trudno uwierzyć, że jakieś dziecko może przetrwać to wszystko, co niektórzy z nich przeżyli. Są też historie dość szczęśliwe, choć trudno tu o jednoznacznie pozytywne opowieści o życiu kogoś, kto jako dziecko został porwany.

Nie jest to łatwa książka, ale bardzo ważna, bo większość tych odebranych dzieci to już ludzie bardzo starzy (niektórzy bohaterowie "Brunatnej kołysanki" umarli przed wydaniem książki), więc trzeba ich historie ocalić, trzeba je poznać. Trzeba nauczyć się na błędach, które popełnili dorośli, kiedy oni byli dziećmi.

Czy jednak się uczymy?

czwartek, 9 lutego 2017

Totalnie nie nostalgia

O "Totalnie nie nostalgii" wszyscy już chyba słyszeli, więc strzelam tą recenzją już kompletnie bez zaskoczenia.



Wanda Hagedorn opisuje swoje dzieciństwo i dorastanie - od lat 60. XX w. do chwili obecnej. W duecie z Frąsiem (mam w domu jego świetne "Glinno" i głównie dlatego "Totalnie" kupiłam) serwuje nam opis świata "katolickiego, patriarchalnego i pe-er-el-owskiego, czyli depresyjno-opresyjno-represyjnego".

Oto mała Wanda, jedna z czterech sióstr, żyje najpierw w kamienicy, w której powszechnie akceptowanym jest obrzydliwe nękanie "Niemry", a potem na stancji u paskudnego wujostwa. Bawi się w Niemców zapędzających Żydów do piwnicy, przerabia w dziecinnych zabawach wszystkie traumy powojennej Polski.



Ojciec na zewnątrz jest szanowanym obywatelem, a wewnątrz katem i tyranem, który cieszy się, że nie musi już "czapkować panom", ale odreagowuje swoje kompleksy na żonie i dzieciach. Matka jest chłodna i w zasadzie nieobecna, a babka - póki jeszcze nie choruje na alzheimera - jest jedyną osobą, która odpowiada szczerze na pytania dorastającej dziewczyny.


Ogólne, epokowe przyzwolenie na mizoginię i podszyta religią pruderia sprawiają, że całkiem spora część życia Wandy musi przebiegać w ukryciu, bo wiadomo, że dorośli jej nie zaakceptują. Odkrywanie swojej seksualności przy pomocy obleśnego stróża, obgadywanie ojca za szczelnie zamkniętymi drzwiami łazienki (z siostrami, nie z matką), olewanie szkoły, bo ojciec realizuje przy jej pomocy swoje ambicje, nie zwracając uwagi na pragnienia i predyspozycje córki, itd.



Hagedorn przeprowadza sekcję wszystkich trudnych i dziwnych przeżyć, robi sobie rysunkową, przejmującą terapię, od której nie sposób się oderwać. Kibicujemy jej wyrywaniu się z rodzinnej opresji, sami przerabiając własne wspomnienia.

Trochę to "Marzi", trochę "Persepolis", trochę jak komiksy Bechdel (której nie lubię za szczególnie), ale głównie to jedna z lepszych książek o feminizmie, jakie czytałam.



Wanda mieszka już za granicą. Uciekła tak daleko, jak mogła, z ojcem nie utrzymuje kontaktu i może pisać z bezpiecznego dystansu, uwolnić się od widm z przeszłości, rozłożyć je na czynniki pierwsze i spróbować zrozumieć, a my dostaliśmy dzięki temu znakomity komiks, który gorąco, gorąco polecam.

niedziela, 22 stycznia 2017

Kącik z cytatem. 140. rocznica urodzin Leśmiana.

Dzisiaj 140. rocznica urodzin Bolesława Leśmiana.
Polski sejm odrzucił propozycję, by rok 2017 uczynić rokiem tegoż poety. Zróbmy więc sobie rok Leśmiana sami. Dzisiaj ja się włączam w świętowanie. Cytat i cytat muzyczny. Pierwszy, bo lubię, drugi wyśpiewał Turnau (za bardzo-młodu ;)).

Proszę.

Dziewczyna

Dwunastu braci wierząc w sny, zbadało mur od marzeń strony, 
A poza murem płakał głos, dziewczęcy głos zaprzepaszczony. 

I pokochali głosu dźwięk i chętny domysł o dziewczynie, 
I zgadywali kształty ust po tym, jak śpiew od żalu ginie... 

Mówili o niej: " Łka więc jest!" - i nic innego nie mówili, 
I przeżegnali cały świat - i świat zadumał się w tej chwili... 

Porwali młoty w twardą dłoń i jęli w mury tłuc z łoskotem! 
I nie wiedziała ślepa noc, kto jest człowiekiem, a kto młotem? 

"O, prędzej skruszmy zimny głaz, nim śmierć Dziewczynę rdzą powlecze" - 
Tak, waląc w mur, dwunasty brat do jedenastu innych rzecze. 

Ale daremny był ich trud, daremny ramion sprzęg i usił! 
Oddali ciała swe na strwon owemu snowi, co ich kusił! 

Łamią się piersi, trzeszczy kość, próchnieją dłonie, twarze bledną... 
I wszyscy w jednym zmarli dniu i noc wieczystą mieli jedną! 

Lecz cienie zmarłych - Boże mój! - nie wypuściły młotów z dłoni! 
I tylko inny płynie czas i tylko młot inaczej dzwoni... 

I dzwoni w przód ! I dzwoni wspak! I wzwyż za każdym grzmi nawrotem! 
I nie wiedziała ślepa noc, kto tu jest cieniem, a kto młotem? 

" O, prędzej skruszmy zimny głaz, nim śmierć Dziewczynę rdzą powlecze!" -
Tak, waląc w mur, dwunasty cień do jedenastu innych rzecze . 

Lecz cieniom zbrakło nagle sił, a cień się mrokom nie opiera! 
I powymarły jeszcze raz, bo nigdy dość się nie umiera... 



I Grzegorz Turnau w "Gdybym spotkał Ciebie":


niedziela, 15 stycznia 2017

Noworoczny kącik zapowiedzi.

Pierwsze zapowiedzi w tym roku. Kącik dzisiaj niezbyt obfity, bo początek roku to zwykle posucha. Jest już po świętach, więc ludzie obkupili się w grudniu, zatem wydawnictwa raczej w pierwszym kwartale roku dużo nie wydają. Nie znaczy to jednak, że wcale. 

1. Na początek kilka nowości od Czarnego. Wszystkie zostaną wydane pomiędzy 22.02 a 29.03. 

Syria, kolejna podróż Therouxa, Boko Haram i polski system edukacji. Spora rozpiętość tematyczna, ale zakładam, że warto chociaż przekartkować.





2. W lutym kolejni Czasodzieje. Mój syn pierwszą część pochłonął, a mnie też się miło czytało. Kupimy na pewno i dwójkę. 


3. Nasza Księgarnia wypuści (w tym roku, nie wiem dokładnie kiedy) "Atlas miast" dla dzieci. 30 miast opisanych rysunkowo, trochę w stylu Mizielińskich. Do wglądu mam dla Was zdjęcia oryginału.




4. W lutym Nasza Księgarnia wypuści też ciekawą książkę dla starszaków. 
Bardzo interesujący jest opis fabuły, potencjalnie fajna pozycja:
Jacques podejrzewa, że nie jest przez nikogo lubiany. Nauczyciele ignorują go, kiedy zgłasza się do odpowiedzi, nikt nie wybiera go do drużyny i nawet jego własnym rodzicom trzeba przypominać, żeby zostawiali dla niego nakrycie przy stole! Na szczęście Fleur, siostra i wierna towarzyszka Jacques'a, zna jego myśli, jeszcze zanim przyjdą mu do głowy.
Pewnego dnia Jacques dokonuje przerażającego odkrycia: wcale nie jest bratem Fleur, tylko jej przyjacielem na niby! I tak oto rozpoczyna się zabawna i wzruszająca przygoda chłopca, który chce się dowiedzieć, kim naprawdę jest i co go czeka. Czy może zostać kimś prawdziwym, nawet jeśli z technicznego punktu widzenia nie istnieje?

5. Warstwy w lutym wydadzą wznowienie pozycji z lat 70. XX wieku. "Zwierzydełka" to książeczka niezwykła, trochę surrealistyczna. Zarówno wierszyki, jak i ilustracje. Na stronie Antykwariatu Warszawa możecie zajrzeć do środka oryginału. Pozwalam sobie wrzucić jedno ze zdjęć. Po resztę udajcie się do źródła.
I okładka wznowienia.



6. Drugi lutego to nowy Pilch w Literackim. Jeśli ktoś lubi. A 19. stycznia ostatni już Eco, eseje.



7. Koniec stycznia i koniec lutego, to dwie kolejne "Rybki zombie". Ku pamięci, bo moje dziecko lubi. ;)



8. Jutro w Znaku kolejny Dahl. Wydają konsekwentnie jedną książkę za drugą. I dobrze, bo to świetna literatura dziecięca. Tym razem "Fantastyczny Pan Lis" (polecam też znakomitą ekranizację).


9. A na koniec komiks od Kultury Gniewu. Ukaże się w tym roku, nie wiadomo kiedy dokładnie. Do wglądu kilka plansz z oryginału. Opis wskazujący na odbiorców w wieku dorastania. Może się bardzo podobać młodym ludziom na progu dojrzewania.


[...] powieść graficzna o Helenie, zwyczajnej jedenastolatce, której wciąż dokuczają rówieśniczki ze szkoły. Ucieczką od nieprzyjemnej codzienności jest dla Heleny świat powieści „Jane Eyre” Charlotte Bronte. Jej bohaterka jest dla dziewczyny zarówno pokrewną duszą, jak i wzorem. To postać jednocześnie delikatna i pełna siły. Jej cech charakteru potrzebuje Helena, by przetrwać szkolne upokorzenia, dać sobie radę z dojrzewającym i nabierającym kobiecych kształtów ciałem, a w końcu z przytłaczającym poczuciem samotności i niezaspokojoną potrzebą akceptacji.




I to tyle na dziś.

Chcecie wpis o książkach, które bym chciała, żeby się ukazały po polsku?

wtorek, 10 stycznia 2017

Przez las

Zabierałam się za Emily Carroll od dawna, bo "Przez las" stało się szybko pozycją rozpoznawaną i pożądaną, a ja dobry komiks zawsze, wiadomo.


Mamy tutaj kilka krótkich opowiadań, które są zdecydowanie horrorami w pełnej krasie i mogą być dumą gatunku. Coś jak "Zagłada domu Usherów" Poe'a. Szybko mogą trafić do klasyki. Znajdziecie tam wszystko, co powinno się znaleźć w szanujących się opowieściach grozy - domy na odludziu, głębokie studnie, duchy, potwory i morderstwa. Opowiadania dzieją się w różnych epokach, które łatwo można zidentyfikować po strojach postaci.


Autorka bawi się klasycznymi motywami, nie deformując ich, pozostawiając je strasznymi, mimo że są tak dobrze znane i "ograne". Opowieści są świeże, mimo tego, że przecież nic nowego pod słońcem. Oto ukochana brata ma mroczną tajemnicę, a trzy siostry w pustym domu, znikają jedna po drugiej. Przyjaciółka udaje, że rozmawia ze zmarłymi, ale coś jest nie do końca nieprawdziwe, itd. I pojawia się Czerwony Kapturek, tak ostatnio popularny wśród twórców obrazkowych książek, odświeżany na wiele różnych sposobów - z niezłymi efektami.


Komiks jest starannie wydany, w przyjemnej, delikatnie tłoczonej okładce, na kredowym papierze, więc ciemne, mroczne kadry pięknie się prezentują. Pachnie farbą drukarską i miło się go kartkuje. :) Sądząc po zdjęciach - polskie wydanie nie odbiega jakością od pierwowzoru, chociaż widzę, że w USA istnieje też wersja w twardej oprawie.


To nie jest książka dla małych dzieci - uprzedzam na wszelki wypadek. Daleka jestem od polecania jej wyłącznie dorosłym, bez przesady, ale miejcie na uwadze gatunek, zdejmując ją z półki w księgarni.
Moim zdaniem dziesięciolatek może już się pobać z przyjemnością, jeśli lubi opowieści grozy (obrazki nie są drastyczne, ale opowieści są mroczne), młodsze dzieci niekoniecznie. Nastolatki, które potrafią docenić komiks (to trudny wiek, niektórym się wydaje, że komiksy są tylko dla dzieci, bo chcą być doroślejsi, więc radzę uważać przy dawaniu prezentów ;)), będą zachwycone. Dorośli takoż. Zdecydowanie warto wydać pieniądze, jeśli lubicie mieć w domu ładne książki. To jedna z tych, których posiadania się nie żałuje. I przyjemnie do niej zajrzeć od czasu do czasu.


niedziela, 8 stycznia 2017

Chłopiec z Lampedusy.

Ta opowieść jest wymyślona. Ale chłopiec podobny do jej bohatera istnieje naprawdę. W lutym 2015 roku - razem z innymi uciekinierami z Erytrei - Tandżin dotarł na włoską wyspę Lampedusę. Miał wtedy jedenaście lat. Gdy dziennikarze zapytali Tandżina o rodzinę, chłopiec odparł: "No mama. No papa. All alone". Te słowa sprawiły, że nie mogłem przestać o Tandżinie myśleć. I stworzyłem tę historię. Trochę dla niego, a trochę dla wszystkich dzieci w podobnej sytuacji - zmuszonych do opuszczenia swoich krajów, narażonych na trudy tułaczki, samotnie przemierzających świat w poszukiwaniu bezpiecznego domu. 

To tyle od autora. A teraz ode mnie.


Znakomita seria wydawnictwa Literatura - "wojny dorosłych - historie dzieci" pomaga we wprowadzaniu trudnych tematów - zwłaszcza tych związanych z faktem, że świat nie jest pluszowym miejscem pełnym miękkich króliczków i dobrych ludzi.
Bardzo doceniłam fakt, że o obecnie trwającym kryzysie humanitarnym też pojawiła się książka. Koniecznie chciałam podsunąć dziecku coś bardziej aktualnego, uwrażliwiającego na uciekinierów z Syrii i Erytrei (o Syrii sporo ludzi wie, ale to, że Erytrea też ocieka krwią, to już mniej popularna wiedza). Jasne, sporo rozmawiamy, ale nigdy za wiele wiedzy na temat świata. Z braku informacji biorą się lęki i przemoc, więc.

Bohaterem książki jest wspomniany już Tandżin, który spotyka na swojej drodze - i tu znowu aktualny temat - polską dziewczynkę, która mieszka w wynajętym mieszkanku z mamą, która zarabia na Lampedusie jako sprzątaczka. Nie jest im łatwo i dziewczynka tęskni za tatą, który jest kierowcą ciężarówki (i przez to jest widywany bardzo rzadko, bo pracuje na kontynencie), ale miłość jest tym, co sprawia, że los Andżeliki nie wydaje się taki straszny. Szybko uczy się języka i bez narzekania pomaga w domu. Nawet straszna właścicielka mieszkania, która mieszka w pokoju nad nimi, nie wydaje się taka okropna, kiedy pojawia się kryzys, który trzeba rozwiązać.

Tandżin, który dopłynął sam do brzegu na fragmencie rozbitej tratwy, po wstępnym zamieszaniu, trafia na ciąg dobrych ludzi, którzy pomagają mu uzyskać odpowiedni status prawny, a nawet odnaleźć rodziców.

I tutaj zaczynają się moje wątpliwości dotyczące tej książki - nie ma w niej za wiele na temat ludzkiej niechęci do uchodźców, nie ma nic na temat tego, że nie wszystkie dzieci uchodźców trafiły na dobrych ludzi, nie ma w tej książce niemal NIC negatywnego. Owszem, chłopiec wspomina, że było źle tam, skąd przybył, że łódź się rozbiła, itp., ale poza tym - NIC. Wszystkie problemy rozwiązują się niemal od ręki. Wszyscy są skłonni pomagać, nie ma śladu po ludziach, którzy mogliby być nieprzychylni. Nie ma śladu po przepełnionych ośrodkach dla uchodźców, bo chłopiec oczywiście czeka na ustabilizowanie swojego losu u życzliwej rodziny. To wszystko jest zbyt idealne, zbyt łagodne, zbyt "miękkie".

Ja wiem, że to książka dla dzieci, ale jeśli chcemy pokazać dzieciom coś więcej, niż to, że istnieją kraje, z których się ucieka (np. istniejący problem ludzi, którzy przybywają na obce ziemie, nie będąc tam zbyt chcianymi), to musimy wyjść poza strefę komfortu i pozwolić dzieciom się zetknąć z tym tematem. Nie mówię, żeby od razu wyciągać wszystkie drastyczności na wierzch, ale - poza pokazaniem, że trzeba być pomocnym dla przybyszów - trzeba też pokazać, że w ogóle nienawiść do obcych istnieje.

Podsumowując - brawa za pomysł. Minusy za brak odwagi, by pokazać, że najważniejsze nie są przeszkody formalne, na jakie trafiają uciekinierzy, którym udaje się dotrzeć do Europy, ale nieludzkie warunki i często paskudne traktowanie.

Ze względu na nadzwyczajną łagodność opowieści polecam książkę maluchom. Starszaki mogą poczytać, ale wartość edukacyjna dla dzieci starszych jest dość niewielka. Sądzę, że dziesięciolatek już powinien wiedzieć więcej, ale pięciolatek czy siedmiolatek mogą od tej książki zacząć rozmowę o niedostatkach tego świata.

czwartek, 29 grudnia 2016

Kącik z cytatem.

Pod choinką w tym roku leżały, pięknie zapakowane, dwa tomy dzieł Przybory. Brakuje mi jeszcze tylko "Memuarów".

Nie mogę recenzować Przybory, przecież tego się nie robi. ;)



Chciałam na koniec roku wybrać jakiś ładny, mądry cytat, ale wiecie, wszyscy już ostatnio przypomnieli sobie "Piosenkę o Bośni" Brodskiego, nie będę dołować bardziej. Pomyślałam więc - hej, wybiorę coś z repertuaru Jeremiego! Ponieważ jednak książki są GRUUUUBE, a ja póki co czytam na wyrywki, to jak bym nie przeglądała, otwiera mi się na jakichś świństwach. ;) No ale wiecie, może to znak, może wszyscy w przyszłym roku będziemy mieli więcej radości, niż w 2016 (niech go szlag trafi).

Zatem proszę. "Zosia i ułani", Jeremi Przybora.

W lesie, przy strumyku,
Zosia rwie jagody.
Na siwym koniku
jedzie ułan młody.
"Hej, dziewczynko, rzuć jagódki!
Wszak ułana żywot krótki!
Już za lasem wre potyczka -
rumianego użycz liczka!"
 
Zosia oczy skryła
skromnie pod rzęsami,
sukienkę splamiła
sobie jagódkami...
A choć krzyczy mama sroga,
nie żałuje nic nieboga,
bo z ułana za dwa dzionki
jeno krzyżyk i skowronki...
 
W lesie, przy strumyku,
Zosia szuka jeżyn...
Na gniadym koniku
drugi ułan bieży.
Ułan młody i dorodny,
i miłości Zosi godny -
chwyci Zosię w pół i przegnie,
i pokocha, i polegnie!
 
Jak woda w strumyku,
tak Zosi czas leci -
na wronym koniku
jedzie ułan trzeci...
A gdy już skończone boje,
wodzi Zosia dziecię swoje
na kurhanek w polu świeży,
gdzie tatusiów szwadron leży.

Szczęśliwego Nowego Roku!