Boznańska non finito, Angelika Kuźniak.

Olga Boznańska to arcyciekawa postać. Kobieta, której udało się przetrwać i zdobyć renomę w zmaskulinizowanym świecie malarzy przełomu XIX i XX wieku. Tworzyła w Krakowie i na paryskiej emigracji, jak wielu artystów w tamtym czasie.

Olga Boznańska, autoportret.

Kiedy Wydawnictwo Literackie zapowiedziało biografię, ucieszyłam się niezmiernie, zwłaszcza, że miała zostać napisana przez autorkę szeroko nagradzanej i uwielbianej "Papuszy". Iiii.... O rany, chyba stosunkowo niewielka ilość materiałów na temat życia Boznańskiej pokonała Angelikę Kuźniak, która poszła w kierunku, którego ja nie znoszę w biografiach, czyli w kierunku niekończących się spekulacji i wypełniania stron rzeczami kompletnie nieistotnymi, żeby nie wyszła z tego wszystkiego cienka broszura.

Książka ma dużo zdjęć, grube kartki, spory druk, szerokie marginesy i 300 stron (plus przypisy i bibliografia). Gdyby jednak wyciąć z niej wszystkie wtręty od czapy, wyszłoby mniej, ale może z korzyścią dla dzieła? Nie zrozumcie mnie źle - te rzeczy, które są na temat, są bardzo ciekawe, ale pierwszy raz rzuciłam w kąt książką po dwudziestu stronach, kiedy pani Kuźniak opisywała rodziców malarki: "Eugenia nie jest urodziwa (autorka subiektywnie po obejrzeniu fotografii)." Serio? Fotografia jest załączona, jest na niej kobieta, ot, zwyczajna. Ale to nie przeszkadza autorce biografii opisywać, że ma haczykowaty nos, "nieefektowny korpus", itd. Nie zauważyłam żadnej z tych rzeczy i uważam je za nieistotne, ale bach, pół strony odpękane.

Kiedy ochłonęłam, czytałam dalej. Posunęłam się o stronę, a tam opis na prawie całą stronę genezy herbu rodziny ojca Olgi Boznańskiej. WTF? To były czasy, kiedy herby już nie miały znaczenia, a dla życia malarki nie ma to potem także żadnych reperkusji. Ale znowu - hej mamy stronę z głowy.

Mija kilka stron, a autorka opisuje wyjazd rodziny Boznańskich do Zakopanego. W porządku brzmi, prawda? No nie bardzo, bo znowu pojawia się opis na całą stronę tego, co ze sobą zabrali - byłoby to ciekawym świadectwem epoki, gdyby nie to, że to nie są dane z listów (nawet cudzych, ale z tego samego okresu), ze źródeł zebranych skrupulatnie, by pokazać, jak te wyjazdy wyglądały, ale autorskie dodane w nawiasie "tak sobie wyobrażam". Serio?

Cała książka jest zapchana rzeczami, które nie mają znaczenia, albo są zbyt daleko posuniętymi autorskimi wyobrażeniami na temat. Ciekawie się robi dopiero, kiedy wchodzą do akcji listy malarki, bo jest to materiał źródłowy, z którego można wysnuwać teorie i spekulacje podparte czymś więcej, niż wyobraźnią biografistki.

Tak, Olga Boznańska była nadzwyczajnie ciekawą postacią. Tak, jej biografia jest potrzebna, mimo że nie ma zbyt wielu świadectw, na których można się opierać, pisząc ją. Zwłaszcza, że większość jej życia minęło za granicami Polski. ALE - nie przeszkadzałaby mi książka krótsza, ale mniej skupiona na narcystycznym przekonaniu autorki, że przy pisaniu biografii powinna więcej pisać o własnych wyobrażeniach, niż o faktach.

Każda spekulacja, oparta na źródłach, jest uprawniona. Prywatne przytyki, wyobrażenia i tym podobne wariacje, które nie są osadzone na żadnym materiale źródłowym, zapełnianie szpalt informacjami zbędnymi dla historii, nie tworzącymi obrazu epoki czy środowiska, ale służącymi tylko temu, by książka nie prezentowała się żałośnie cienko i żeby można było za nią wziąć prawie 45 zł. (cena okładkowa, serio), jest oszukiwaniem czytelnika.

Nie polecam. Choć z bólem serca.

To nie deszcz, to ludzie. Halina Birenbaum

Bardzo trudno mi czytać książki o Holocauście. Trudno je znoszę, jestem zawsze potem przybita i wściekła. Ale i tak je czytam. Rzadko, dawkuję je sobie, ale czytam. Czasem nie wiem, czemu sobie to robię, ale czuję, że powinnam. Że ktoś powinien o tym wszystkim wiedzieć. I przekazywać dalej.

Halina Birenbaum urodziła się w Warszawie w 1929 roku. Po wybuchu wojny wciąż mieszkała w stolicy, wylądowała w gettcie, potem w Majdanku, Oświęcimiu, Ravensbruck i Neustadt. Jej wspomnienia z likwidacji getta, z pobytu w obozach, jej wspomnienia o ludziach, których spotkała (czasem to jedyne, co po tych ludziach pozostało), jej opowieść o "wyzwoleniu" przez radziecką armię, o powojennym, koszmarnym antysemityzmie, który ją wygnał z Polski, o syjonistycznych marzeniach, o niechętnym, nie mogącym uwierzyć w Auschwitz Izraelu lat 50. (też pogrążonym w wojnie), to coś absolutnie niesamowitego i ważnego.

Droga Haliny Birenbaum na pewno była ponurą drogą wielu Żydów jej pokolenia, ale dawno nie czytałam równie klarownego obrazu rozpadu całej grupy etnicznej (jaką byli polscy Żydzi). Niby wszyscy znamy historię warszawskiego getta, wszyscy wiemy o tym, jakim koszmarem były obozy koncentracyjne, wiemy to z relacji setek ludzi, którym udało się przeżyć. Wiemy o gwałcących kobiety radzieckich żołnierzach, którzy "ratowali" Polskę, wiemy też o tym, że Izrael długo nie patrzył przychylnie na powojennych uciekinierów z Europy, ale sposób, w jaki opowiada o tym pani Birenbaum, jest nadzwyczajny. I - wydaje mi się - może być bardzo przystępny dla osób, które wciąż jeszcze sobie wszystkiego nie ułożyły w głowie, także dla starszej młodzieży. Zwłaszcza, że talent gawędziarski pani Haliny pozwala czytać mimo bólu i żalu, bo opowieść płynie wartko i lekko (o ile można tak powiedzieć w tym przypadku).

Dla mnie zawsze trudne do zrozumienia były syjonistyczne powojenne szalone ideały Ocalałych. Żydzi porzucali ledwie odzyskane życie w powojennej Europie i przeprawiali się do nowo powstającego państwa Izrael w sposób ryzykowny, urągający godności, a na miejscu często spotykali się z kolejnymi problemami, szykanami i spartańskimi warunkami. I chociaż nadal trudno mi to objąć rozumem, to opowieść Haliny Birenbaum rozjaśnia mi trochę motywacje i desperację.

Wywiad rzeka, którym jest "To nie deszcz", jest bardzo dobrze poprowadzony, czyta się znakomicie, szybko, nie da się od niego oderwać. Monika Tutak-Goll nie przytłacza rozmówczyni, nie narzuca się, jedynie naprowadza. Jest przezroczysta, nieirytująca i dobrze zorientowana w temacie. Jeśli chcecie maleńką próbkę wywiadu, to możecie przeczytać ją TUTAJ.

Bardzo dobra książka, na dodatek na tyle świeża, że odnosi się także do współczesnych wydarzeń na świecie, które są alarmujące - zwłaszcza dla kogoś, kto już takie nastroje raz już widział. Gorąco polecam.

P.S. Spotkanie autorskie też warto obejrzeć:

Becoming. Michelle Obama

Michelle Obama ma 55 lat, więc jest jeszcze dość młoda i chociaż bycie żoną prezydenta USA przyniosło jej życiu na pewno mnóstwo interesujących wydarzeń, o których chętnie byśmy posłuchali, to o czym jeszcze moglibyśmy chcieć wiedzieć?

Wiem, że "Becoming" zostało przyjęte z zachwytem, ale ja tę książkę męczyłam miesiącami, stąd dopiero teraz o niej piszę. Omijałam całe akapity. Skanowałam strony. Zatrzymałam się na dłużej na rozdziale o studiach i prezydenturze Baracka i to tyle. Ta książka jest nadmuchana. Nie mówię, że jest zbędna, czy że nie ma w niej nic ciekawego, ale jest niemożliwie rozdęta, choć gdyby skrócono ją do opowieści o byciu Pierwszą Damą, to wszyscy byśmy przeczytali ją pewnie z przyjemnością. Tylko że wyszłaby z tego niezbyt gruba broszurka.

Kogo obchodzi, kto uczył Michelle grać na pianinie, jak była dzieckiem, albo z jakimi ciotkami się lubiła? Michelle nie jest na łożu śmierci, jest bardzo ciekawą, pozytywną postacią; kobietą w sile wieku, mającą przed sobą prawdopodobnie dziesięciolecia, w których może wykorzystać swoje doświadczenie życiowe i polityczne, o którym być może kiedyś będzie się chętnie czytało. Nie umniejszam jej doświadczeniu i uważam, że było niezwykłe, bo jednak niedostępne większości śmiertelników, ale żeby od razu pisać biografię? W połowie życia? Nie mam co do tego przekonania.

Owszem, ciekawe były jej spostrzeżenia dotyczące bycia jedną z nielicznych czarnych kobiet na prestiżowym uniwersytecie, ciekawe były relacje z okresu prezydentury jej męża, ale - jeśli mam być szczera - ta książka to laurka. I nie ma się czemu dziwić, bo większość ludzi, o których Michelle opowiada, wciąż żyje i do tego - jako że przed autorką jest jeszcze wiele lat życia - nie ma sensu robić sobie wrogów. ;) Nie znajdziecie tam skandali, a wszelkie nieprzyjemności są bardziej zasygnalizowane między wierszami, niż opisane wprost (z niewielkimi wyjątkami).

Chcecie poczytać książkę, która jest bardzo miła, której pierwsza połowa jest zbędna (chyba że faktycznie chcecie wiedzieć, jak Michelle zerwała z jakimś chłopakiem, którego nie znacie), która porusza parę problemów tylko powierzchownie, a poza dostarczeniem kilku anegdot, nie wnosi tak znowu wiele (no chyba że żyjecie pod kamieniem, to wtedy spoko, pewnie Was olśni), to jasne, poczytajcie. Dla mnie jednak "Becoming" jest książką, która powinna powstać za 30 lat.

Oczywiście nikt nie broni pisać autobiografii nawet dwudziestoletnim piłkarzom (znamy takie przypadki ;)), a jeśli dla wielu osób opowieść Obamy jest ważną życiową inspiracją, to pozostaje się tylko cieszyć, ale dla takiej cynicznej jędzy jak ja - nie jest to szczególnie wartościowa pozycja. Poczekam cierpliwie na jej przeredagowanie, kiedy Michelle przejdzie na późną emeryturę. A może - kto wie - zaliczy jeszcze własną prezydenturę. ;)

Póki co "Becoming" pozostaje dla mnie miłą książką na kocyk, książką dla młodych ludzi (zwłaszcza dziewcząt), szukających inspiracji (to też ważne, więc nie będę tego deprecjonować) i tyle. Poczytajcie albo nie. Nie ma parcia. A Michelle jest bardzo fajna i bez tego. Śledźcie jej losy, bo chyba warto. :)

Co nowego?

Miesiąc mnie nie było na blogu. Znowu. Dobrze, że na tym nie zarabiam. ;)

Dzisiaj kilka nowych komiksów, które u nas ostatnio zamieszkały.

Centrala wreszcie wydała nową Hildę. Zadziwia mnie, jak bardzo nie trzymają się nigdy swoich własnych terminów, ile miesięcy, a czasem lat czeka się na ich zapowiedzi, ile razy przesuwają datę wydania czegokolwiek. A mimo to - cóż - nikt inny Hildy nie wydaje, więc człowiek ciągle im płaci. ;) Sądzę jednak, że Pearson lepiej by zarobił, gdyby Hildę wydawał ktoś bardziej słowny.

Nowa Hilda nadal mieszka z mamą w bloku w mieście. Do nadzwyczajnej menażerii hildowego uniwersum dołącza kilka dziwnych stworzeń, a Hilda trochę chyba dorasta, bo jest tu bardziej butna i pyskata; a po miasteczku krąży Czarna Bestia.
Mój zachwyt nadal trwa. Cena każdej kolejnej części nadal przeraża (ja kupiłam sporo taniej w przedsprzedaży, ale cena okładkowa to prawie 47 złotych!!!).

Kultura Gniewu, czyli "to drugie wydawnictwo komiksowe" (ale zdecydowanie bardziej pilnujące terminów) wydało "Tymka i Mistrza" - humorystyczne fantasy Skarżyckiego i Leśniaka, które kiedyś było publikowane w odcinkach w "Wyborczej".

Panowie jak zwykle walczą z Psujem i Popsujem, mają więcej szczęścia niż rozumu i są wciąż bardzo zabawni. :)
Książka dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Ucieszy każdego.

Kolejna nowość to książeczka dość niezwykła.
Nie wiem, czy ktoś z Was słyszał o amerykańskim magazynie satyrycznym "MAD"? Ukazuje się od ponad pół wieku (i to jest jedyna prawdziwa informacja na polskiej Wiki na ten temat, cała reszta lakonicznej wzmianki to jakieś bzdury, nie czytajcie; weźcie się od razu za angielską wersję artykułu) i nadal ma się dobrze. Raz nawet w USA kupiłam jeden numer, ale niestety ktoś mi go ukradł na lotnisku. Specjalizuje się w nabijaniu się z szeroko rozumianej popkultury. Nie oszczędza niczego i nikogo.

Egmont (i jego dział Świat Komiksu) wydał cieniutki zbiorek z wyborem kilkunastu komiksów satyrycznych z MADa.
Dla wielbicieli kultury popularnej, znających fabuły największych hitów filmowych, lubiących się pośmiać z konwencji - pozycja obowiązkowa. Dzieciom można dać do ręki, ale i tak większości aluzji nie zrozumieją. ;)

A na koniec poważniej - komiks o życiu Wisławy Szymborskiej. Autorka, Alice Milani, to młoda (młodsza ode mnie ;)), włoska artystka, najwyraźniej Szymborską wielbiąca.
Sam komiks to miks delikatnych akwareli z wyklejankami (wiadomo dlaczego :)). Estetyka ta bardzo pasuje do tematu, który jednak jest jedynie lekko muśnięty. Rysowniczka pozwoliła sobie na pewną fabularną swobodę, ale nie ma się co oburzać - w końcu to nie jest dzieło biografa, ale raczej pewna interpretacja i, nie przekraczający granic dobrego smaku, wyraz prywatnej fascynacji.

Po bibliografii widać, że - poza poezją Szymborskiej - Alice opierała się głównie na "Pamiątkowych rupieciach". Nie jest to żaden zarzut, oczywiście. Ot, po prostu - nie należy się spodziewać nieodkrytych lądów (intymniejszy obraz poetki możecie znaleźć w nowej książce pana Rusinka - polecam gorąco).

Książka będzie ładnym prezentem dla każdego miłośnika Szymborskiej.

I to tyle na dzisiaj. Życzcie mi dużo wolnego czasu, to może dokończę wszystkie recenzje, które rozgrzebałam przez ostatnie miesiące. :D

Simona.

Jak pewnie niektórzy już zauważyli, biografie czytuję nałogowo. Moje własne życie jest, na szczęście, nudne jak flaki z olejem, więc sobie rekompensuję to i owo w bezpiecznych warunkach.

Po "Simonę" sięgnęłam łapczywie, bo nie dość, że Kraków i Kossak, to jeszcze ONA. I te piękne zdjęcia.

Cóż to była za osobowość! We wszystkich opowieściach o niej powtarza się na pewno jedno - że była twarda, zamknięta w sobie, kawał cholery, mówiąc po prawdzie. Kochała przyrodę tak bardzo, że stawiała jej dobro wyżej, niż ludzi.

Zamieszkała w środku puszczy, uciekając z toksycznego domu, którym była dla niej Kossakówka.

Na Dziedzince, z dzikiem śpiącym na wersalce, krukiem, który terroryzował całą okolicę i stadem saren, była chyba szczęśliwsza, niż wśród ludzi, którzy i tak lgnęli do niej i jej dziwacznego domu, w którym na ścianach wisiały obrazy Kossaka i zabytkowe kindżały, w porcelanowych, rodowych filiżankach spały popielice, a na starych meblach z Kossakówki siedziały sowy.

Podczas czytania mniej mnie zajmowały w Simonie opowieści o niezdrowych rodzinnych relacjach, bitwach o majątek, wpływy i uczucia (zwłaszcza matki, która nie mogła odżałować, że nie urodziła Kossakowi syna), niż anegdoty zupełnie poboczne:

Na Wydziale Chemii UJ studenci dostawali izotopy ze Świerka [...] i trzeba było je rozdzielić pantografem na próbki o odpowiedniej aktywności. Był to najczęściej roztwór, który należało po oddzieleniu w czymś przechować. Asystenci [...] wpadli więc na pomysł, by roztwór przechowywać w prezerwatywach, ale żaden z młodych chemików nie chciał pójść po nie do apteki. Zagrali w marynarza. Wypadło na najbardziej nieśmiałego asystenta. Poszedł więc do apteki i pyta: "Czy są prezerwatywy?" - "Tak, są. Ile pan sobie życzy?" - pyta farmaceutka. - "Sto sztuk". - Farmaceutka podaje mu setkę prezerwatyw, a on prosi o rachunek. - "A na kogo wypisać?" - "Na Instytut Techniki Jądrowej".

Na kompletnie początkowo zrujnowanej i niepraktycznej Dziedzince w Białowieży wylądowała Simona chyba dlatego, że - poza przyjemnym oddaleniem od innych ludzkich siedzib - była to chatka nadzwyczajnie malownicza, a przecież dziecko wychowane wśród obrazów Kossaków...

[...] ten monumentalny żubr, biel, śnieg, pełnia, bielutko naokoło, ślicznie (...) i leśniczówka ukryta na polance cała ośnieżona, dom opuszczony, przez dwa lata nikt tu nie mieszkał. W środkowym pokoju nie było podłóg, w ogóle ruina. I ja się na ten dom popatrzyłam, tak właśnie osrebrzony księżycem, żeby było romantycznie, i powiedziałam: koniec, tu albo nigdzie!

I tak miało być na chwilę, ale - jak to w często bywa - zostało na zawsze. Wkrótce do drugiej izby wprowadził Lech Wilczek, który został jej towarzyszem na resztę życia. Zupełnie wrośli razem, choć stanowili dziwną parę, w puszczę, hodując zwierzęta i kłócąc się zajadle od czasu do czasu. A Simona z wiekiem coraz mniej interesowała się ludźmi. Przyjeżdżając czasami na jakieś ważne uroczystości do Krakowa, odrywała się od zgiełku i szła, na przykład, patrzeć na ptaki.

Dziwna to była dusza, nieznośna dla ludzi na dłuższą metę, ale niezmiernie fascynujące były jej relacje ze zwierzętami. I o tym warto przeczytać, bo napisanie biografii kogoś, kto tak w sumie niewiele czasu spędzał z ludźmi (a jeśli już, to niezbyt wylewnie się wypowiadał), to wielkie wyzwanie i ciężka praca, polegająca głównie na czytaniu między wierszami pojedynczych zdań, często bliźniaczo do siebie podobnych.

Nie taka dziewczyna.

Lena Dunham to fenomen. Jest kilka lat młodsza ode mnie, nakręciła świetny serial o młodych kobietach, zdobyła Złoty Glob (w zasadzie to powinnam jej nie znosić) i jest w swoim serialu aktorką, która nie ma problemu z pokazywaniem ciała, które odbiega od tego, do czego przywykł szołbiznes. Nie zostałaby dziewczyną Bonda, to pewne.
Dla mnie wygląda normalnie, ale już po pierwszych odcinkach "Dziewczyn" wylała się na nią fala hejtu - jak taka zwykła dziewczyna z wystającym brzuchem i małymi cyckami mogła się rozebrać przed kamerą.

Dla przykładu shopourtv (serwis, który pokazuje, gdzie można kupić ciuchy, które ludzie widzieli w telewizji) przy bikini, w którym Lena wystąpiła w serialu, wrzucił taką fotkę:

Może tylko dla mnie jest w tym coś dziwnego. Nie wiem.

No więc Lena Dunham napisała książkę. Wydało mi się nieco głupie to, że książkę o swoim życiu napisała dziewczyna, która nie ma jeszcze trzydziestu lat, ale ponieważ jestem oczarowana jej talentem i jej feminizmem, postanowiłam ją przeczytać i tak.

I teraz nie wiem, czy dobrze zrobiłam. :)
Przyznaję, że mam problem z tym poziomem ekshibicjonizmu, jaki prezentuje "Nie taka dziewczyna". Nie dlatego, że mnie to krępuje, ale dlatego, że niekoniecznie jestem pewna, czemu to ma służyć. Z drugiej strony - rozumiem, że książka jest o seksualności i ciele, a tutaj trudno mówić półsłówkami.

Lena opisuje swoich kochanków, utratę dziewictwa, neurozy, paranoje, miłość i bezwarunkową akceptację rodziców, która nie sprawiła, że ominęły ją życiowe potknięcia, skłonność do brutalnych mężczyzn i nerwica natręctw

Seks w "Nie takiej dziewczynie", jest taki, jak w serialu "Dziewczyny" - niecukierkowy. Ludzie podczas niego rozmawiają o czymś innym, niż "ach, jakie masz lśniące włosy i jak bardzo cię kocham", nie wyglądają zgrabnie, kochają się na zmierzwionej, niewyprasowanej pościeli, a po wszystkim nie owijają się szczelnie w prześcieradło. Jest prawdziwy. Mnie też zawsze sceny erotyczne w tzw. mainstreamie wkurzały. Kto tak wygląda? Czemu po wszystkim kobieta ma nadal uczesane włosy, leży z osłonietymi piersiami, a mężczyzna przykryty do pasa? Przecież to głupie.

Wszystko, co widziałam jako dziecko, od "Beverly Hills 90210" do "Co się wydarzyło w Madison County", pozwalało mi wierzyć, że seks to wstydliwe, ciepło oświetlone zdarzenie, podczas którego dwoje gładkolicych frajerów o rozmarzonych spojrzeniach osiąga wspólny orgazm, oddychając sobie w twarz. Pierwszy raz, kiedy rozebrałam się przy facecie, choć było to groteskowe, ogromnie mi ulżyło, że nie próbował wtedy wdychać mojego zapachu i nie dotykał mojej piersi przy dźwiękach jęczącego Chrisa Isaaka.

Brnąc dalej w opowieści o szkolnych miłościach, odkrywaniu swojego i cudzych ciał, mam ambiwalentne uczucia. Z jednej strony to wszystko ma jakąś moc - ta bezwzględna szczerość, nerwowe wypisywanie kalorii, kiedy postanawia się odchudzać (trochę jak u Bridget Jones), skupienie na sobie. Z drugiej strony - mam wrażenie, że to jednak książka dla kobiet znacznie młodszych ode mnie, dwudziestoletnich, powiedzmy. Osiemnastoletnich. Nie mogę się nie zgodzić chyba z zarzutami, że ta książka, to trochę jęczenia uprzywilejowanej, zamożnej, białej dziewczyny z dużego miasta, która nie ma większych problemów (chociaż trochę mi wstyd, że tak myślę).

Opowieści o jej amerykańskim dorastaniu brzmią dla Polki w moim wieku trochę tak, jakby Lena Dunham urodziła się co najmniej dekadę później, niż się urodziła. Nasze doświadczenia są tak bardzo różne, że trudno mi przejmować się niektórymi jej problemami. Z tyłu głowy mam cały czas hamulec: "nie możesz oceniać, dla każdego ważne jest coś innego, bla bla bla", ale na wierzch i tak wyłazi niechciana, oceniająca ja: "o co ci chodzi, dziewczyno?"

Myślę, że "Nie taka dziewczyna" może stać się bardzo ważną książką dla kobiet dopiero wkraczających w dorosłe życie. Książką o uczeniu się na błędach, książką o tym, że nie musimy pasować do tego, co wmawiają nam media, książką o nie cukierkowym seksie, o akceptowaniu siebie.

Ja o tej książce zapomnę bardzo szybko, ale gdybym miała, dajmy na to, dziewiętnaście lat, to byłabym olśniona.

I jestem bardzo ciekawa, jak by Lena napisała o tym wszystkim, o czym napisała, za trzydzieści lat. Bo teraz - cóż, ma mi do powiedzenia mniej, niż sama wiem. Jest ode mnie młodsza, nie ma dzieci (wiem, wiem, zaraz ktoś rzuci mi się do gardła, że nie trzeba mieć dzieci, żeby to i siamto, ale) i żyje jednak pod kloszem. Niech tworzy dalej, niech pisze więcej, życzę jej jak najlepiej. A książkę niech sobie poczytają dziewczyny, które właśnie zdały maturę.

Uparte serce.

Przyznaję, że w temacie Haliny Poświatowskiej niewiele może mnie zaskoczyć.
Jako nastolatka, licealistka, zaczytywałam się w Poświatowskiej. Przeczytałam wszystkie jej wiersze, listy, prozę. "Opowieść dla przyjaciela" znam fragmentami na pamięć (i obecnie uważam, że jest lepsza, niż jej wiersze; wracam do niej też znaczenie częściej, niż do poezji). Utożsamiałam się z nią, pisałam wiersze i byłam podobnie egzaltowana. ;)
Przeczytałam wszystkie dostępne biografie i opracowania - książki Izoldy Kiec, Marioli Pryzwan, Małgorzaty Szułczyńskiej. Mam je nawet wszystkie w domu. To była obsesja. :D

Chociaż już wyrosłam trochę z tej miłości, książkę Kaliny Błażejewskiej kupiłam w dniu premiery. I przeczytałam bardzo, bardzo zachłannie. W zasadzie nie dowiedziałam się z niej niczego nowego (poza drobiazgami), ale z ogromną przyjemnością zagłębiłam się w tekst - pięknie napisany, rzetelnie opracowany.
Jest to biografia lekko (nie przesadnie!) fabularyzowana. Czyta się ją jak powieść, płynnie, z ciekawością; nawet ja, chociaż wiedziałam, co będzie dalej, nie mogłam się doczekać każdej kolejnej strony.

Kalina Błażejewska zachowuje niezwykle dokładną chronologię, opisuje życie Haliny niemalże miesiąc po miesiącu. I nie omija rzeczy niewygodnych. Kapryśność, czasem pewien egocentryzm, kochliwość, dramatyzowanie Haliny - były często ukrywane (na tyle, na ile się dało) w tekstach o niej. Jakby autorki poprzednich biografii nie chciały mierzyć się z tym, że Poświatowska, chociaż wspaniała, była też, no wiecie, zwyczajna. O próbie samobójczej (z miłości!) nie wspomina prawie nikt. Autorka "Upartego serca" od tego nie ucieka, nie urągając przy tym pamięci o poetce.

Bliżej poznajemy tutaj także kochanków, przyjaciół, lekarzy (cudowny Julian Aleksandrowicz! - przypomina mi trochę Szczeklika), rodzinę Haliny. W tle pojawiają się znane postacie - Szymborska wraz z Adamem Włodkiem i Kornelem Filipowiczem (westchnięcie), okropny Kosiński (ach, jaki okropny!), Dygat, Harasymowicz, Jastrun (ojciec), i tak dalej. Plus krakowski światek, znany już tym, co czytali np. świetny "Mój Znak" Illga.

Próbowałam znaleźć jakiś fragment, który mogłabym zacytować, żeby jakoś zakończyć recenzję, ale nie mogłam się zdecydować. Poza tym miałam poczucie, że nie umiem być w tym temacie obiektywna, reagować jak "świeży" czytelnik, znaleźć wyjątkowy fragment, bo temat jest mi za dobrze znany.
W zamian kilka zdjęć, po prostu.

Słuch absolutny.

Andrzej Szczeklik, legendarny już krakowski lekarz, erudyta, wspaniały humanista, autor cudownych książek o historii (i przyszłości) medycyny (Nieśmiertelność, Kore, Katharsis) i kultowego podręcznika do interny. Związany z krakowskim środowiskiem Znaku i Piwnicy pod baranami, lekarz noblistów, poliglota.

Kiedy zmarł, trudno było przeboleć taką stratę i uwierzyć, że będą jeszcze na świecie tacy lekarze (chociaż najstarszy syn pana Andrzeja jest kardiochirurgiem - niestety w Wielkiej Brytanii - niestety dla nas, zapewne, a nie dla niego ;)).

Laurkę mogłabym pisać długo, ale Jerzy Illg stworzył lepszą - książkę "Słuch absolutny". Obszerny wywiad, przeprowadzony na krótko przed niespodziewaną śmiercią profesora (zmarł na zawał we własnej klinice, do końca rozsyłając przyjaciołom smsy na temat tego, że stanie na nogi już za kilka tygodni).

Z książki Illga wyłania się obraz człowieka nadzwyczajnie uzdolnionego, oczytanego patrioty (patriotyzm bardzo żarliwy, z gatunku tych staroświeckich), znającego swoją wartość, ale nie wywyższającego się (choć przeceniającego czasami swoje siły, bo tryb życia profesor prowadził morderczy, co mogło przyczynić się do jego śmierci).

Niezwykłe miał życie pan profesor, bardzo intensywne, pełne doświadczeń, podróży i nieustannego zdobywania wiedzy. I cały czas podkreślał, że wszystko zaczęło się od tego, co wyniósł z domu (tutaj, jako matka, natychmiast zaczynam robić rachunek sumienia ;)).

Żeby nie przesłodzić tych zachwytów nad postacią pana profesora, z tego wywiadu można też wyczytać pewien antyfeminizm, pewien lekki (miejmy nadzieję, że lekki, bo nie chcę brukać pomników ;)) seksizm, czasem wyrażony wprost, częściej między wierszami (Illg mu go zresztą kilka razy wypomina).
Świat Szczeklika był światem podziwu dla mężczyzn i pewnego pobłażania dla kobiet i ich aspiracji (najbardziej mnie uderzyło to, że wyśmiewał szwedzkie feministki, które - kiedy praktykował w Szwecji - chciały dla siebie równych praw i dostępu do "męskich" zawodów; z pogardą dodaje na końcu opowieści, że "to się chyba feminizm teraz nazywa").
Tutaj mnie rozczarował, przyznaję. Wspomina coś o synach, o córce nie wiemy nic, o żonie także niewiele. Kobiety mogą być świetnymi pielęgniarkami, laborantkami, ale poza tym kobiet w jego świecie jakoby nie było. A raczej - były w tle - jako pacjentki (może chora, może histeryczka), personel niższego szczebla, matki.

Za to te anegdoty!

[...] przygotowywaliśmy szczegółowo akcję, którą określiliśmy kryptonimem "Motyl". Dwóch z tych moich kolegów było bratankami księży kanoników mieszkających przy ulicy Kanoniczej, nazywali się Mazankowie. Oni opowiadali niesłychane historie o tym, jakie piwnice pełne win mają ci księża. [...] Operacja "Motyl" przebiegła następująco: poszedłem do tych kanoników [...], a trzech kolegów zostało na ulicy. Ja rozmawiałem z księżmi [...], a Boguś dostał się do piwnic. Pożegnałem się i wyszedłem, staliśmy przy piwnicznym okienku, a ten koleżka na spuszczonej przez nas lince podawał nam butelkę za butelką [...]. Wszystko szło fantastycznie, według szczegółowo przez wiele tygodni przygotowywanego planu, i wszystko by się udało, gdyby nie to, że ten nasz serdeczny kolega zdecydował się jednak pokosztować tego wina. [...] i zalał się kompletnie. I tam, w piwniczce, zaczął śpiewać, a ci jego stryjkowie [...] zorientowali się [...]. My z tymi ciężkimi plecakami zaczęliśmy nawiewać Kanoniczą w stronę Poselskiej, a oni za nami zupełnie pustą ulicą. 

Był wieczór, na roku Kanoniczej i Poselskiej mieściła się nieduża kawiarenka z bufetem [...]. Wpadliśmy tam, nie było nikogo, za bufetem stała pani, która to prowadziła, a my zawołaliśmy: "Niech nas pani ratuje, ubecja nas goni!". A ona: "Dzieci kochane!". I buch, schowała nas za bufet. Za chwilę wpadło tych dwóch księży. Pytają: "Nie było tu paru takich gówniarzy?". Ona odpowiada: "Skąd? Nikogo nie było". Tamci popędzili dalej, a ona mówi: "No do czego to doszło? Żeby oni się za księży przebierali?!" [...]
Jacek Spławiński, przetrzeźwiawszy nieco nad ranem, poleciał o szóstej do Mariackiego się wyspowiadać. I wszystko wyśpiewał księdzu, z nazwiskami. [...] 

A dlaczego "Motyl"? 

"Motyl" - bo mieliśmy rąbnąć te wina niezauważeni, cichutko... nawet szelestu skrzydełek motyla miało nie być słychać...

Książka dla tych, których to interesuje. ;) No wiecie - dobrze jest znać trochę Kraków przed czytaniem, znać parę nazwisk z krakowskiego światka (można przeczytać na przykład najpierw świetny, przezabawny i nostalgiczny "Mój znak" Illga), chociaż na pewno nie trzeba (tylko że z tą wiedzą będzie po prostu milej).

Ciepła książka o wspaniałym człowieku i jego fascynującym życiu. Z kilkoma gorzkimi opowieściami o współczesnej polskiej medycynie i o Krakowie, który - co wiedzą wszyscy, którzy w nim mieszkają, poza Majchrowskim, rzecz jasna - przez nieudolnie rządzących ostatnio zwyczajnie podupada. Jest też obszerna część o PRLowskiej rzeczywistości - świetny kubeł zimnej wody dla tych, co codziennie na forach internetowych piszczą, że "za komuny" to każdy u lekarza pomoc dostał i to jaką łohoho.

I tak o. Warto. O ile kogoś to kręci. ;)