Trzecia płeć świata

Dzisiaj jest Dzień Widoczności Osób Transpłciowych, co jest świetną okazją do opisania małej książeczki, która tę widoczność znakomicie podkreśla. Skierowana jest do młodszych i starszych nastolatków i opisuje różne kultury całego świata, w których osoby niebinarne, transpłciowe i transseksualne pełnią istotną rolę, mają swoją nazwę i są po prostu częścią normalnego świata i codzienności. 

Bardzo doceniam tę książkę, bo nie tylko stanowi o równości i nierównościach (książka nie pudruje świata i opowiada też o problemach, z jakimi mniejszości się spotykają), ale też pokazuje szaloną różnorodność kultur, czego - siedząc w Europie - trudno doświadczyć, bo tzw. ludzie Zachodu nie różnią się mimo wszystko kulturowo tak bardzo od siebie, choć bardzo lubią wszelkie różnice podkreślać. Chcecie pokazać młodym ludziom prawdziwą różnorodność? Pokażcie im książkę Kuligowskiego. :) Kwestia obecności w różnych kulturach "trzeciej płci" może wcale nie być tam najbardziej zaskakującą rzeczą. :)

Notki są krótkie i zrozumiałe, by w dość cienką książkę wrzucić jak największą ilość kultur. Jeśli któraś młodego czytelnika zainteresuje, resztę wyszukiwania musi wykonać sam, co nie jest problemem w dzisiejszych czasach (a do każdej notki jest także bibliografia!). :) 

Książkę zilustrowała delikatnie i w dobrym guście Marianna Sztyma (możecie ją kojarzyć np. z "Metryki nocnika"). Poza tym to jest fajna pozycja na zajęcia dla edukatorów seksualnych, zwłaszcza jeśli trafią na młodzież, która kwestionuje swoją płeć. Tak, to się zdarza. Nie jesteś jedyny/a na świecie. Wręcz przeciwnie. :)

I tyle z okolicznościowej wstawki. Warto wiedzieć, że ta książka istnieje. :)

Dziewczyny, do boju! - Poradnik młodej aktywistki

Dziś jest ósmy sierpnia roku 2020. Wczoraj w Polsce policja użyła nadmiernej siły wobec aktywistów i aktywistek broniących praw osób LGBT i nieuzasadnionego aresztowania Margot, niebinarnej działaczki na rzecz praw mniejszości seksualnych.

Praw człowieka bronią dziś głównie kobiety i osoby LGBT, czyli te grupy, które są obecnie najbardziej tłamszone przez patriarchalną, przemocową władzę, chcącą wypowiedzieć konwencję stambulską, ograniczającą prawa reprodukcyjne i dbającą bardziej o dobro pomników, niż o dobro ludzi.

Musimy wychować kolejne pokolenia, które nie kupią nienawistnej narracji i będą umiały poruszać się w świecie mądrego aktywizmu. Do takich spraw przyda się literatura. Pisałam już (i jeszcze będę pisać!) o książkach dla dzieci, które pomagają zobaczyć świat bardziej różnorodnym, niż biało-czerwona pocztówka propagandowa, a dzisiaj pokażę Wam książkę kierowaną do nastolatek i młodych kobiet, choć będącą poradnikiem dla każdego człowieka, dowolnej płci, który chce podejść poważnie do tematu zmieniania świata swoimi działaniami.

Książkę dostałam od wydawnictwa Nowa Baśń, za co bardzo dziękuję, ale nie napisałabym o niej, gdyby nie wpisywała się w to, czym zajmuję się na tej stronie. A wszyscy stali czytelnicy już chyba wiedzą, że jestem całym sercem za literaturą, która uwrażliwia na zło i promuje równość.

"Poradnik młodej aktywistki" to książka, która jest instruktażem dla tworzenia grup wsparcia. Tłumaczy, czym jest aktywizm, opowiada skąd się biorą nierówności i dlaczego kobiety wciąż muszą walczyć o lepszy świat dla siebie i swoich dzieci. Jest parę słów o postaciach historycznych (tutaj wydawca zadbał, by polskie czytelniczki i czytelnicy dowiedzieli się też czegoś z naszego podwórka - wspomina np. o pierwszych polskich posłankach), o stereotypach płciowych i o tym, że język ma znaczenie i że czasami warto powiedzieć "drodzy goście", zamiast "panie i panowie", bo osoby niebinarne też istnieją.

Z książki dowiemy o się braku kobiet w rządach różnych krajów, o kulturze gwałtu i o tym, jak ważne jest porządne wychowanie seksualne - ale to dopiero wstęp. Wstęp do poradnika tworzenia własnych postulatów, określania celów i potrzeb, sposobów zdobywania pieniędzy na swoją działalność, metod pisania petycji i rodzajów protestów. Tutaj jest WSZYSTKO, czego potrzebuje świadoma obywatelka (i obywatel).

Młoda osoba dowie się z tej książki, jak organizować demonstracje i wiece, jak lobbować, agitować i jak komunikować się z mediami. 

Nie sposób wymienić całej znakomitej, uporządkowanej wiedzy, jaką da się znaleźć w "Poradniku". To książka wyjątkowa i unikatowa na polskim rynku. I tak bardzo potrzebna! Przydałoby się tam tylko dorzucić listę polskich organizacji, do których można się zwracać z różnymi sprawami, także z prośbą o pomoc prawną w razie aresztowania przez zdegenerowane władze.

Nastolatki, które teraz siedzą w domu i patrzą z bezsilnością na to, co się dzieje, mogą znaleźć w tej książce siłę do działania. Młode kobiety i młodzi mężczyźni, którzy nie wiedzieli, jak zabrać się do organizowania własnego ruchu obywatelskiego mogą zacząć od przeczytania "Dziewczyn" i znalezienia w nich czegoś, co odpowiada ich możliwościom działania.

Aktywizm jest ważny. Bez niego wkrótce staniemy się Białorusią.

Epoka milczenia, czyli odczarujmy wreszcie dwudziestolecie.

W polskiej narracji, zwłaszcza prawicowej, a także w szkolnych podręcznikach, króluje wizja złotego dwudziestolecia międzywojennego, które było pełne pań w pięknych sukniach, z włosami w falę, trzymanych za rękę przez miłego dżentelmena, chodzących po ulicach Warszawy, będącej miastem tolerancyjnym i bezpiecznym. Taki raj przy pięknej muzyce z offu. A potem, no wiecie, znienacka przyszedł Hitler i wszystko zepsuł.

JA JEBIĘ.

Problem polega na tym, że dwudziestolecie międzywojenne w Polsce (ale i w Europie) było czasem dalekim od pluszowości. Antysemityzm na kontynencie szalał. Pobieżne przejrzenie polskiej prasy z tamtego okresu obnaża nastroje ksenofobiczne i nacjonalistyczne, a także sporą przestępczość, z którą nie bardzo miał kto walczyć, bo policja w tamtym czasie była formacją skorumpowaną i pełną ludzi z wyrokami. Przemoc wobec kobiet była na porządku dziennym, na dodatek polskie prawodawstwo w ogóle nie bardzo chciało przyjąć do wiadomości, że gwałty w ogóle istnieją. Owszem, w przypadku gwałtów zbiorowych uznawano, że mogą się one wydarzyć, bo istnieje przewaga siły, ale poza tym raczej uznawano, że kobiety, która nie chce uprawiać seksu, zgwałcić się nie da. No wiecie - SAMA CHCIAŁA. Taka postawa do dzisiaj pokutuje w sytuacjach, kiedy współwinną gwałtu staje się krótka spódnica.

"Epoka milczenia" to rodzaj pitavala, podzielonego na bloki tematyczne, w którym przyglądamy się kronikom kryminalnym i aktom prawnym dwudziestolecia międzywojennego w Polsce. Wyłania się przed nami obraz daleki od pocztówkowych światów starego kina.

Kamil Janicki wykonał ogromną, mrówczą pracę, gromadząc w jednym miejscu dowody na to, że kobiety w międzywojniu nie mogły liczyć na sprawiedliwość, bo gwałcicieli karano rzadko, a jeśli już, to dość pobłażliwie. Najgorzej oczywiście - jak w każdych czasach i w każdym miejscu na świecie - miały kobiety o niskim statusie materialnym. Służące w domach wyższych sfer były w ogóle uznawane za zobowiązane do świadczenia usług seksualnych swoim chlebodawcom, na dodatek przekaz społeczny był taki, że one z tego mają same korzyści i na pewno same tego zawsze chcą.

Poza tym wiele osób może być zaskoczonych, że bardzo popularną metodą mszczenia się na kobietach, które odrzucały niechciane awanse, było polewanie im twarzy kwasem. Doniesienia na ten temat są częste, a kwas solny był wówczas łatwo dostępny. Widać niezależnie od szerokości geograficznej, pomysły lęgną się podobne w zalanych testosteronem mózgach z urażonym ego.

Książka jest napisana bardzo sprawnie, bibliografia jest przekonująca, a autor opracował posiadane dane z uwagą i namysłem. Na dodatek to bardzo istotny wkład w odczarowywanie zmitologizowanej wizji kryształowej Rzeczpospolitej po 1918 roku.

Jedyna rzecz, która wytrącała mnie z równowagi przy czytaniu, powodując nieustanne facepalmy, to ilustracje. Temat książki jest trudny i poważny, historie pełne cierpienia, a tu co kilka stron wrzucone są kompletnie niezwiązane z tematem zdjęcia z epoki. Czasami dobrane tak absurdalnie, z opisami tak kuriozalnymi, że nie wiedziałam, czy to ma rozładować napięcie, czy mnie obrazić. Moim zdaniem te zdjęcia są tam zbędne i jeśli wydawca uznał, że bez obrazków nikt nie kupi książki o tym wspaniałym dwudziestoleciu, to powinien puknąć się w głowę.

Poza tym jednak bardzo polecam. Poczytajcie. I siejcie defetyzm, przypominając, że przed drugą wojną światową Europa (nie tylko Polska) to nie był raj na ziemi. Skończmy z zakłamywaniem historii tylko dlatego, żeby poczuć się ze sobą lepiej.

Invisible Women - książka, którą wszyscy powinniście przeczytać.

Słuchajcie, koniecznie musicie przeczytać pewną książkę. Książka ta jest póki co dostępna tylko po angielsku, ale wiem skądinąd, że w 2020 roku ukaże się po polsku. I jest to jedna z najważniejszych rzeczy, jakie w tym roku czytałam.

Caroline Criado Perez, autorka "Invisible women" wykonała tytaniczną pracę, zbierając rzetelnie wszelkie badania, które pokazują, że świat jest zaprojektowany dla mężczyzn i że to - dosłownie - zabija kobiety. Książka jest doskonale udokumentowana, ze wspaniałą bibliografią, i powoduje nieustające okrzyki niedowierzania. I tak bardzo, bardzo, bardzo pomaga zrozumieć, że np. znienawidzone przez niektóre polskie środowiska feminatywy mają kolosalne znaczenie.

O części tych spraw na pewno słyszeliście - parę lat temu czytałam artykuł o tym, że testy zderzeniowe samochodów są robione z manekinami, które mają budowę i gabaryty przeciętnego mężczyzny. Kiedy nagle świat wymusił na producentach zbudowanie manekinów, które są kobietami, wyniki crash testów okazały się o niemal połowę gorsze. Co oznacza, że samochody są zaprojektowane tak, by nie zabijać mężczyzn. Kobiety jednak w wypadkach są o połowę bardziej narażone na tragiczne w skutkach urazy.

Nie jest też tajemnicą, że testowanie leków przez lata odbywało się wyłącznie na mężczyznach, bo takie badania były prostsze, ponieważ nie istniało ryzyko, że testowana osoba zajdzie w ciążę, ergo - że pozwie firmę za szkody wyrządzone płodowi. Kobiety jednak, posiadające inny metabolizm i gospodarkę hormonalną, przyjmowały (i przyjmują nadal) leki, które mogły nie działać wcale, mogły nie działać tak, jak powinny, albo wręcz szkodziły. Mało tego - jeśli wstępne badania na mężczyznach nie pokazywały oczekiwanych rezultatów, leku dalej nie badano, bo nie brano pod uwagę faktu, że może działałby on na kobiety. Zrewidowanie badań nad niektórymi lekami, powszechnie już od lat stosowanymi, przynosi ostatnio nieoczekiwane rezultaty, będące zaskoczeniem dla środowisk medycznych (na przykład okazało się ostatnio, że podawanie małych dawek aspiryny, jako środka obniżającego ryzyko zawału, działa jedynie na mężczyzn - aczkolwiek są to póki co badania wstępne; nie zdziwię się, kiedy ponowne przebadanie wielu innych leków i terapii, wyłoni kolejne rewelacje).

Istnieją też badania, które pokazują, że języki, które w swojej budowie zakładają istnienie żeńskich lub męskich rodzajników, wpływają na całe społeczeństwa, które tymi językami mówią (nie jest to dla mnie nowość, ale mam wrażenie, że większość ludzi tego jeszcze nie pojęła). I takie społeczeństwa mają dużo gorsze wyniki, jeśli chodzi o równość płci, bo język określa świadomość. Brak nieszczęsnych feminatywów sprawia, że od dzieciństwa ludzie są formatowani, by wrzucać różne sprawy, rzeczy, zawody, itd. do przegródek jako "męskie" lub "żeńskie" i nie tak łatwo się tego pozbyć. I tak, ja sama parę lat temu uważałam kwestię np. żeńskich nazw zawodów za drugorzędną. Teraz sądzę, że jest absolutnie pierwszorzędna, że nasze uszy, uszy naszych dzieci zwłaszcza, muszą się do tych form przyzwyczaić, żeby zmienić nastawienie całego - mówiąc szumnie - narodu do funkcji kobiet w społeczeństwie.

Bardzo potrzebujemy świadomego, pełnego namysłu pochylania się codziennie nad tym, co robimy i co (oraz jak) mówimy. Czyż nie wydaje się Wam dziwne, że kiedy ktoś np. mówi "reprezentacja Polski w piłce nożnej", to od razu mamy przed oczami MĘSKĄ reprezentację? A przecież istnieje też jej żeński odpowiednik. Świat mężczyzn jest światem domyślnym. Domyślny model człowieka, to biały mężczyzna.

To nie jest książka o tym, że mężczyźni świadomie chcą pognębić kobiety. To tak nie działa. To jest książka o tym, że świat jest dla mężczyzn wygodniejszy, że kobiety nie są brane pod uwagę, a podświadome działania wielu ludzi (obojga płci) tylko ugruntowują status quo.

Jeśli jesteście kobietami, to będzie Wam też łatwiej zrozumieć, czemu sportowe plecaki są dla Was niewygodne (tak, dlatego że projektowane są tak, by były wygodne dla mężczyzn), smartfony za szerokie, a leki przeciwbólowe słabo działają na miesiączkowe bóle. Po przeczytaniu tej książki, powinniśmy wszyscy wpaść w furię i zacząć MIEĆ WYMAGANIA. To nie wystarczy, ale zawsze jest to jakiś początek.

Missoula.

Krakauer jest gwarantem dobrego reportażu, Czarne też nie wydaje raczej gniotów, więc sięgnęłam po tę książkę bez obaw o jej jakość, ale z lękiem, bo ciężar tematu jest przytłaczający. 

Książka opowiada o sprawach gwałtów w jednym z uniwersyteckich miasteczek, ale prawda jest taka, że to miasteczko nie było przypadkiem odosobnionym, a gwałty na tzw. frat parties to temat bardzo powszechny. Tak samo jak powszechny jest temat tzw. date rapes (gwałtów na randce), które są przez sądy - nie tylko w Ameryce - traktowane zatrważająco pobłażliwie. 

Tak samo jak w Polsce, sprawcy gwałtów rzadko trafiają do więzienia, a system prawny jest przeżarty szkodliwymi stereotypami, które uniemożliwiają sprawne działanie organów ścigania. 

To w skrócie. A w szczególe - och, jak inaczej się mimo wszystko odbiera "Missoulę" w Polsce... Jakkolwiek absolutnie się zgadzam z oburzeniem na pobłażliwą panią prokurator, która broni gwałciciela, bo to by mu zrujnowało życiowe plany, czy na innych niekompetentnych pracowników policji, to wiedząc, jak tragicznie wygląda sprawa zgłaszania gwałtów w Polsce, byłam zszokowana, że w moim odbiorze niektóre sprawy - choć do pewnego stopnia spartaczone - byłyby w Polsce uznane za nieźle poprowadzone. A to dlatego, że W OGÓLE ktoś sprawy prowadził. 

Zeznania zostały przyjęte i nagrane, do oskarżonego pofatygował się funkcjonariusz na przesłuchanie, próbki biologiczne zostały należycie zabezpieczone, itp.. Choć dalszy przebieg niektórych postępowań był niekoniecznie idealny, nie zawsze doprowadzał do skazania, itd., to mimo wszystko we mnie, żyjącej w Polsce, była to gorzka lekcja na temat państwa, w którym żyję. 

Porażająca jest wizja mężczyzn, którzy w ogóle nie uważają za gwałt współżycia z zamroczoną alkoholem dziewczyną, albo z dziewczyną, która nie ma siły się bronić (więc pewnie to lubi). To są faceci, którzy - w badaniach przeprowadzonych na uczelniach w USA - wprost przyznawali się do seksu z koleżankami, które w tym celu wcześniej celowo upili. Traktowali to jak męską opowieść o podbojach. Podczas gdy opowieści tych dziewcząt o tych samych wydarzeniach są koszmarem. 

Młode kobiety z tego powodu rezygnowały ze studiów, wpadały w depresję, alkoholizm, albo zaczynały się okaleczać w inny sposób. Ich życie przez lata było naznaczone mdłym wspomnieniem jednej imprezy, czasem gwałtu zbiorowego, który sędzia uznał za konsensualny stosunek, mimo że kobieta miała po nim obrażenia ciała. Młodzi mężczyźni, przyznający że czerpali wiedzę o seksualności z pornografii, nie byli w stanie zrozumieć, że seks bez przygotowania, seks bez zgody i przyjemności, prowadzi do zranień, uszkodzeń ciała, często poważnych rozdarć i jest bolesny. 

Statystyczna szansa, że dany gwałt został popełniony przez seryjnego przestępcę, to mniej więcej 90%. Badania są w tej kwestii jednoznaczne. Policja i prokuratorzy powinni mieć co do tego jasność. Zgłaszając gwałt, ofiara daje im możliwość odizolowania takiego faceta od społeczeństwa. Jeśli natomiast zrezygnujemy z prowadzenia sprawy, bo ofiara była pijana lub znana z rozwiązłości, czy zresztą z jakiegokolwiek powodu, sprawca prawie na pewno spróbuje zgwałcić kolejne kobiety. [...] policja powinna podchodzić do badania podejrzanych o gwałt z taką samą sumiennością, z jaką ściga narkotykowych bossów i sprawców przestępczości zorganizowanej,

W przypadku Missouli prowadzenie spraw utrudniała także społeczna presja, gdy oskarżonym był znany członek uwielbianej drużyny sportowej. Społeczeństwo nie miało ochoty w ogóle wierzyć, że mógłby zrobić coś nagannego, przerzucało winę na ofiarę, żałując biednego chłopaka, któremu to może zaszkodzić w karierze. Podobnie to działa w Polsce, kiedy oskarżony o molestowanie zostaje ktoś poważany w danej społeczności - czy to będzie nauczyciel, czy ksiądz, czy znany aktor, ludzie są skłonni go bronić za wszelką cenę, nie zważając na dowody jego winy. Za parę dni zresztą ukaże się polska książka na ten temat, którą na pewno przeczytam. 

"Missoula" to bardzo rzetelny reportaż, oparty na bardzo bogatych źródłach. Obnaża indolencję władz, mechanizmy wybielające sprawców, victim shaming; pokazuje krok po kroku, jakie błędy popełnia się w sprawach o gwałt, przedstawia badania naukowe dotyczące gwałcicieli i wpływ gwałtu na późniejsze życie kobiet. Mimo że sprawy opisane przez Krakauera, to sprawy wywodzące się niemal wyłącznie z jednej społeczności, z jednego miasteczka, to wszelkie wnioski mogą być spokojnie ekstrapolowane na inne środowiska.

Nie jestem wstrząśnięta po przeczytaniu. Jestem zrezygnowana. Pomimo tego, że Ameryce jeszcze wiele brakuje do tego, żeby prawo traktowało gwałcicieli odpowiednio, to Polsce jest do tego jeszcze dalej. Sto razy dalej. Dzisiaj opadły mi ręce i chwilowo nie mam siły nawet pisać o tym, co czuję. Strach wyciągać wnioski ogólne na temat sytuacji kobiet, bo można się pogrążyć, żyjąc w kraju, którego prezydent na legalu nawołuje, żeby ignorować rozporządzenia Konwencji Antyprzemocowej. Czego więc można wymagać od słabo opłacanych i niedoszkolonych policjantów?

Ech. Dobra książka. Tylko dla dorosłych. I dla ludzi o mocnych nerwach. 

Kanada. Ulubiony kraj świata.

Idąc wciąż tropem książek o życiu w krajach, które są daleko, hen za oceanem, dzisiaj będzie o Kanadzie.

Katarzyna Wężyk podchodzi do Kanady od trochę nietypowej strony.
Wiemy przecież wszyscy, że Justin Trudeau jest spoko, że polityka imigracyjna udała się Kanadyjczykom jak mało komu (imigranci w Kanadzie rzadziej przebywają na zasiłkach, niż ludzie, którzy się w Kanadzie urodzili), że rząd mają równościowy i że w cudowny sposób nic się tam nie dzieje (ach, jak w Europie teraz wszyscy tęsknią za stagnacją i spokojem). Ale czy rzeczywiście?

Poza krótkim rysem historycznym mamy tutaj wywleczone brzydkie sekrety cudownego - mimo wszystko - kraju. Nie są to wielkie tajemnice, ale rzeczy, o których mało się mówi, o których poza Kanadą się chyba w ogóle zapomina. 

Wszyscy słyszeli, że USA ma za uszami wiele paskudnych występków związanych z ludnością rdzenną (słowo "Indianie" w Stanach jest pejoratywne, więc nie będę go tu używać), ale przecież Kanada wcale nie była lepsza. Nawet Zinn w swoim monumentalnym i wstrząsającym dziele ("Ludowa historia Stanów Zjednoczonych") pomija niemalże Kanadę, w której Pierwsze Narody (tak są nazywani w Kanadzie potomkowie rdzennych mieszkańców) nie miały wcale o wiele lepiej. Wciąż żyją ludzie, którzy byli brutalnie traktowani i wynaradawiani w obrzydliwych szkołach z internatem, do których kierowano dzieci z kanadyjskich plemion, by je "ucywilizować". To są ludzie głęboko skrzywdzeni, przenoszący traumę na kolejne pokolenia, a kobiety z rezerwatów są narażone na przemoc, a nawet na morderstwo, kilka razy bardziej niż reszta pań z kraju dobrobytu i syropu klonowego.

Tak, każdy ma jakiegoś trupa w szafie, a Kanada nie różni się pod tym względem od innych państw, mimo że pod wieloma innymi względami - trzeba to przyznać uczciwie - jest krajem niemal idealnym.

Lista grzechów jest dłuższa.
Są zbrodnie ekologiczne (roponośne piaski i całe zamieszanie wokół nich), są durne spory między frankofonami a resztą kraju, i tym podobne rzeczy, ale zdecydowanie najwięcej miejsca autorka poświęca tym zapomnianym mieszkańcom kanadyjskich rubieży, którzy pochodzą od Pierwszych Narodów. Oni są tak bardzo nieznani światu, że należy im się więcej miejsca i chętnie bym poczytała na ten temat coś jeszcze.

Nowy premier oczywiście, jako człowiek przemiły i szlachetny, składa wiele obietnic w sprawie poprawy sytuacji rdzennych mieszkańców swojego kraju, ale czy coś zdziała? Czas pokaże.
A tymczasem warto poczytać o Kanadzie. Bardzo ciekawa książka o bardzo mało eksploatowanym temacie. Kanada nie jest specjalnie znana w Polsce nawet pod kątem turystycznym. Czasem ktoś poleci nad Niagarę, czasem odwiedzi Wyspę Księcia Edwarda i tyle. A przecież to drugi, pod względem wielkości, kraj świata. Tam musi być coś ciekawego poza wodospadem i krainą Ani z Zielonego Wzgórza....

Dobry prezent pod choinkę, okładka ma śliczne, świąteczne kolorki. ;) Polecam.

Ameryka po nordycku.

Lubię czytać o USA. To jest olbrzymi, fascynujący kraj, który bardzo chciałabym kiedyś dokładniej zwiedzić. Byłam w Stanach kilka razy, ale głównie w okolicach wielkich miast, więc marzy mi się solidna objazdówka. Może kiedyś, jak już odłożę dużo pieniędzy i znajdę kogoś, kto na miesiąc zamieszka z moimi kotami, wybiorę się w taką podróż, ale póki co - lubię czytać o Ameryce, chociaż absolutnie nie chciałabym tam mieszkać. :)

Czytałam już różne rzeczy o Stanach, wspomnienia z podróży, reportaże o Ku Klux Klanie i Detroit, anegdoty Wałkuskiego i wiele innych. Tym razem to było coś z innej beczki - porównanie szczęśliwej, pieszczącej swoich obywateli Finlandii, do Stanów, w których nie ma nawet urlopów macierzyńskich, że o absurdalnych kosztach opieki medycznej nie wspomnę. Porównanie dwóch sposobów zarządzania socjalem, porównanie dwóch różnych mentalności.

Anu Partanen, fińska dziennikarka, wychodzi za Amerykanina i wyjeżdża z nim do Nowego Jorku, gdzie zaczyna się mierzyć z życiem w kraju o tak innym, od znanego jej, podejściu do swoich obywateli, że musi o tym napisać książkę. ;) Zestawia ze sobą dwa światy, z dwóch różnych biegunów. I wychodzi jej niemal jednoznaczny pean na cześć Finlandii z niewielkim przechyłem w kierunku Stanów Zjednoczonych, ale tylko w jednej dziedzinie - podejściu do talentów jednostki (Finowie, jak większość Skandynawów, są raczej wychowywani w poczuciu, że nie wypada mówić o swoich sukcesach choćby nie wiem, co; rzadko się też kogokolwiek chwali; Amerykanie są jednak zupełnie inni i to napędza przedsiębiorczość i innowacyjność - pozytywna motywacja, bejbe!). Całą resztę polityki socjalnej USA autorka miażdży i podkreśla jej nieludzkość.

Prawda jest taka, że nawet Polska służba zdrowia i polskie prawo pracownicze jawią się jako rajskie, kiedy porównamy je z amerykańskimi rozwiązaniami. Od dawna byłam przekonana, że w USA można mieszkać tylko, jeśli jest się zamożnym i zdrowym, bo inaczej jest się skazanym na długi i food stamps, zapewniające jedynie najtańsze jedzenie złej jakości. Mając wielu znajomych w Stanach, nawet wypowiadających się powściągliwie na temat swojego kraju, nie byłam w stanie wysnuć innych wniosków. Książka Partanen tylko to potwierdza.

Jeśli do tej pory nie mieliście pojęcia o nordyckiej teorii miłości, o szczegółach systemu edukacji w USA i Finlandii, a chcielibyście o tym poczytać (bardzo modny temat, bo Finowie mają najlepsze na świecie i najmniej opresyjne szkoły), jeśli kręci Was temat rozwiązań socjalnych w różnych krajach, albo jeśli planujecie emigrację do któregokolwiek z tych dwóch państw, o których jest książka - przeczytajcie koniecznie. :)

"Ameryka po nordycku" jest napisana bardzo porządnie, zgrabnie, bez owijania w bawełnę, bez zbędnego filozofowania i czyta się bardzo lekko, choć sporo w niej danych, które mogłyby nużyć (ale nie nużą). Widać, że autorka próbuje czasami bronić niektórych amerykańskich rozwiązań, jakby nieco z grzeczności i dlatego że czuje, iż nie powinna tak jechać ciągle po Stanach jak po łysej kobyle (no i poświęca te kilkadziesiąt stron na wychwalanie pozytywnego podejścia do życia wśród obywateli USA, w przeciwieństwie do depresyjnych i marudnych Finów - dogadaliby się z Polakami w tej kwestii), ale jednak - nie da się obronić pewnych spraw i widzimy, że teza jest jedna - Finowie robią socjal lepiej, dlatego są szczęśliwsi i zamożniejsi.

Foto z mojego pobytu w NYC. Więcej zdjęć z USA, nie tylko z NYC, do obejrzenia na moim drugim blogu rudawianki.blogspot.com

A co dokładnie i szczegółowo robią lepiej - musicie sobie sami przeczytać, bo to fajna książka jest. ;)
Dla ciekawych bardziej - fragment książki do przeczytania TUTAJ.

Mężczyźni objaśniają mi świat

Mój feminizm budowałam latami.
Latami też, będąc młodą kobietą, nie zauważałam gęstego, ale przezroczystego kisielu patriarchatu, w którym jesteśmy zanurzeni.

Z wiekiem dojrzałam do wielu spraw, przeczytałam setki książek, obejrzałam kawałek świata, moje dziecko urosło, a ja przestałam się martwić "co ludzie powiedzą". I teraz, mając zmysły wyczulone, zauważam te wszystkie rzeczy, o których pisze w swojej niewielkiej, acz ważnej książeczce Rebecca Solnit.

Właściwie nie dowiedziałam się z niej nic nowego, ale nadal uważam, że to jest bardzo istotna książka właśnie dlatego, że jest taka niewielka. Może ją przeczytać każdy, bo jest napisana prostym językiem i choć statystyki, którymi się posiłkuje autorka, żeby przedstawić problemy, o których pisze, dotyczą Stanów Zjednoczonych, to nie zmieniają one niczego w odbiorze tej książki. Polska wcale tak bardzo się od Ameryki nie różni. Polscy mężczyźni nie są wrażliwsi, a polskie statystyki dot. np. przemocy wobec kobiet (czasami podawane przez tłumaczkę tam, gdzie są dostępne i można je porównać w przypisach) wcale nie są lepsze. A ta mała granatowa okładka kryje ważny wstęp do odkrycia w sobie feministki lub feministy.

Przy okazji akcji #metoo mleko się wylało. Nie, nie mleko. To jakby wrzucić granat do szamba. Dlatego teraz, na fali zrozumienia, jak opresyjna potrafi być kultura wobec kobiet, postanowiłam napisać parę słów o tej książce, prosząc jednocześnie, żebyście ją przeczytali i podsuwali do czytania tym, do których jeszcze nie do końca dociera. Niezależnie od płci.

Zbiór esejów Solnit zaczyna się od opowieści o zacnym panu dobrego, inteligenckiego domu, który swojemu gościowi - dorosłej kobiecie, pisarce, zaczyna wyjaśniać jej własną książkę. Mansplaining to jedna z tych drobnych rzeczy, które - choć pozornie niegroźne - są objawem większej sprawy, sprawy śmiercionośnej dla kobiet. Tą sprawą jest założenie, że kobiety są głupsze. Że kobiety potrzebują męskiego przewodnika. A może nawet właściciela, jeśli posunąć to ledwie o krok dalej. Skoro są głupie, to nie mogą za siebie odpowiadać. Skoro są głupie, niech zejdą nam z oczu, niech pozwolą nam rządzić światem, niech znikną, nałożą na twarz zasłony i zajmą się dziećmi w zamkniętym domu. Niech nie przeszkadzają. Niech służą w milczeniu. Są własnością mężczyzn i można z nimi zrobić wszystko. Są przedmiotami.

Zauważyliście, że przy okazji akcji #metoo pisało się dużo o tym, ile kobiet zostało skrzywdzonych, ale nie o tym, ilu mężczyzn krzywdzi?

"Więcej czasu poświęca się na wyjaśnianie kobietom, co mają robić, żeby przeżyć w świecie pełnym drapieżników, niż na przekonywanie [mężczyzn], żeby nie byli drapieżnikami."

Świat kobiet składa się z wiecznego lęku. Czy mogę iść do klubu sama? Czy nikt mnie nie skrzywdzi nocą na spacerze? Czy powinnam wybrać się w podróż bez towarzystwa? Czy dany kraj jest na tyle bezpieczny dla kobiet, że mogę się tam wybrać?

A to wszystko wynika z tych pozornie mniejszych problemów - ja na przykład nie znoszę załatwiać różnych spraw przez telefon, zwłaszcza rozmawiać z tzw. fachowcami, bo wielu z nich nie rozmawia ze mną jak z osobą równą sobie. Kiedy budowaliśmy dom, często podejmowałam decyzje o różnych technicznych rozwiązaniach, ale niektórzy wykonawcy pytali w trakcie rozmowy, czy nie lepiej, żebym zapytała męża o zdanie. I nie chodziło im o to, że powinniśmy w małżeństwie wspólnie podejmować decyzje, ale o to, że ja pewnie nie wiem, co mówię.

Kiedy kupowałam mieszkanie dla teściowej, jeździłam je oglądać i kobieta z agencji nieruchomości przekonywała mnie, że powinnam je jeszcze raz obejrzeć, ale tym razem z mężem, bo "co męskie oko, to męskie oko". Odpowiedziałam, że penis nie jest potrzebny do oglądania mieszkania. Pani zeszła z ceny, ale tamtego mieszkania i tak nie kupiłam. Po wielu latach wynajmowania mieszkań i wybudowaniu własnego domu, miałam taką samą wiedzę na temat tego, co chcę kupić, jak mój mąż. Nie potrzebowałam jego gonad, żeby zobaczyć, czy coś mi się podoba.

Ostatnio sprzedawałam auto i spotkałam mężczyznę, który - bez konsultacji ze mną - umówił przez telefon przegląd mojego auta w wybranym przez siebie serwisie. Tak jakbym miała obowiązek się dostosować. Nie zrobiłby tego samego z moim mężem, jestem o tym przekonana.

Dzielenie świata na męski i żeński, to broń obosieczna. Spotykam się ciągle z kobietami, które uważają, że ktoś POWINIEN coś zrobić, bo jest mężczyzną. Np. powinien umieć zmienić koło, powinien nie płakać, powinien "zachować się jak mężczyzna", czyli np. walczyć na wojnie, zamiast uciekać przed śmiercią. Brak równości płci szkodzi wszystkim. Mnie, Tobie, mojemu synowi, mojemu mężowi, całym krajom i narodom.

O tym są eseje wydane przez Karakter. Jeśli nie chcecie czytać o czymś, co już wiecie, to nie szkodzi. Kupcie dla kogoś, kto jeszcze nie wie. Zwłaszcza w czasach, w których policjanci wyzywają kobiety od kurew, a politycy chcą znowu zagnać kobiety do kuchni i zamknąć je z dziećmi - chcianymi i niechcianymi - w domach.

Na koniec jeszcze jedna opowieść - kiedyś kierowca tira rozwalił mi auto. Mnie i jeszcze jednej kobiecie, która stała obok na światłach. Nikomu nic się nie stało, ale samochody były bardzo uszkodzone - z mojego nie dało się wysiąść, bo drzwi od strony kierowcy były strzaskane. Odjechałyśmy na bok, tirowiec chciał sobie pojechać, bo mu się spieszyło. Nie zgodziłam się, co wywołało jego nieme, acz wyraźne zdziwienie. Wezwałam policję. Żadna z nas, poszkodowanych, nie wrzeszczała, nie klęła, nie awanturowała się. Siadłyśmy z boku i czekałyśmy na rozwój wypadków. Kierowca tira okazywał swoje niezadowolenie, sapiąc. Kiedy przyjechał radiowóz, winowajca pobiegł prosto do policjanta, oczekując męskiej solidarności. Używał stwierdzeń takich jak "no panowie, sorry za zawracanie głowy, ale PANIE SIĘ PRZEJĘŁY i UPARŁY". Sugerował, że histeryzujemy. Że to fanaberia babska, wzywać policję do wypadku. I tutaj policjant zachował się znakomicie, bo nie przyjął tej fraternizacji, był profesjonalny, bezstronny i wlepił wysoki mandat tirowcowi, który przyznał się do swojej winy, "bo tam są kamery".

Popłakałam się później, jak wszyscy pojechali. Z emocji, z nerwów, ze wszystkiego. Miałam do tego prawo. Tak samo do tego miałby prawo dowolny mężczyzna w tej sytuacji (ale pewnie wolałby paść na zawał).

W czasie tego wszystkiego nie zestresowałam się nawet w połowie tak bardzo tym, że auto jest strzaskane, jak tym, że MUSZĘ UDOWODNIĆ, że jestem kompetentna. Że wiem co mówię o tym, co się stało, że muszę brzmieć tak profesjonalnie, jak się da, żeby ktoś mi uwierzył, że to nie moja wina. Na szczęście policjant był normalnym człowiekiem, ale byłam nastawiona na walkę.

I ja nie chcę tej walki w każdej dowolnej sytuacji. Ostanie badania pokazują, że w szpitalach mniej się wierzy w kobiecy ból, niż w męski. Że pacjenci umierają częściej po operacjach chirurgów mężczyzn, niż chirurgów kobiet. I to nie dlatego, że kobiety są lepszymi chirurgami, ale dlatego, że one po operacji nie wstydzą się czuwać przy pacjencie. Nie muszą udawać, jak mężczyźni, że są bogami i mogą zapomnieć o operacji pięć minut po niej. Mogą się martwić i nikt im nie wypomni, że są "cieniasami".

Przykłady mogę mnożyć. Dlatego - jeszcze raz - przeczytajcie na początek Rebekę, a potem sięgajcie głębiej. Niech świat wreszcie zacznie się zmieniać na lepsze.

Można oszaleć.

Wiedziałam, że kupię tę książkę w momencie, w którym się o niej dowiedziałam. Historia krakowskiego szpitala psychiatrycznego, który właśnie kończy sto lat, to gratka dla kogoś, kto - jak ja - ma kręćka na punkcie historii medycyny (rozważam nawet założenie bloga na ten temat, ale ponieważ notki pojawiałyby się w nim jeszcze rzadziej, niż tutaj, to chyba bez sensu ;)). 

Szpital im. Babińskiego, potocznie zwany Kobierzynem, to nie jest zwykła placówka. Kiedy powstawał, zbudowano go wedle najwspanialszych koncepcji architektonicznych i humanistycznych. Rozmach przedsięwzięcia, zwłaszcza zważywszy na fakt, że było ono poświęcone ludziom, którymi wszyscy wtedy gardzili, był nieprawdopodobny. Szpital z własnym teatrem, ogrodem warzywnym, kolejką do rozwożenia posiłków, oczyszczalnią ścieków, ogrzewaniem - to było coś wielkiego na początku XX wieku. Ba, pod wieloma względami to było też niesamowite patrząc na to, jak sprawy wyglądają teraz (hektary terenu należące do szpitala są ciągle wyrywane chorym pod inne, bardziej opłacalne cele).

Krystyna Rożnowska pisała o szpitalu reportaż w okresie późnego PRL-u i zgromadzone wtedy materiały pomogły jej w pisaniu o tym okresie istnienia placówki. O najstarszych dziejach opowiedziała jej z kolei kiedyś jedna z pielęgniarek, która - będąc już u kresu swego życia - zrelacjonowała jej długie dziesięciolecia pracy w szpitalu, w tym koszmarne czasy drugiej wojny światowej. I to jest dla mnie najciekawsza opowieść w książce - najbardziej niesamowita relacja, opowiadana przez osobę o niezwykłej wrażliwości:

[Po wojnie] Szpital był zdewastowany, zniszczona zieleń, kanalizacja, popękały kaloryfery, brakowało wody. Wszystkie budynki jednak stały. Wojna przypomina mi chorobę psychiczną, której ulegają miliony, psychozę całych społeczeństw prowadzącą do zagłady. Bo czy normalnie myślący człowiek mógłby zamieniać swoje otoczenie w ruinę, a zdrowych ludzi w kaleki? [...] Ludzie boją się chorych psychicznie, a ja uważam, że ci, którzy prowadzą do wojny, są nieporównywalnie bardziej niebezpieczni.

Bardzo interesujące są w "Można oszaleć" także rozmowy z pacjentami - obraz nie tyle obłędu chorych, ale świata, w którym przyszło im żyć. Jest to też najlepsza literacko część książki, bo najsłabszą stroną opowieści są niestety komentarze odautorskie. Dla mnie, lubiącej konkret i ciężko znoszącej egzaltację i wzniosłość, niektóre fragmenty są wręcz nie do zniesienia. Np.:

Przy powitaniu uśmiechnął się ujmująco, lecz w jego spojrzeniu, życzliwym i zaciekawionym, pozostał melancholijny smutek, jakaś myśl nieodgadniona, cierpienie niewyrażone, może nawet nie do końca uświadomione, jakie czai się w oczach większości osób, które długo chorowały psychicznie.

Itd. No błagam! Do rzeczy. Opis tego spojrzenia trwa jeszcze jeden akapit i jest tam sporo o "tajemnicach duszy" i innych tego typu wynurzeń godnych nastolatki. Halo, autorko, to nie jest fabuła, ale reportaż, a moje serce z kamienia nie wzrusza się na takich opisach. Wiele stron zmarnowanych na poetyckie mniemania. To jednak może wyłącznie moje skrzywienie. Nie wykluczam, że dla kogoś innego to może być ujmujące.

Do tego wszystkiego poraża pewna, mimo wszystko, naiwność pani Krystyny, która nie chce za bardzo uwierzyć i jest autentycznie zszokowana (do takiego poziomu, że próbuje wręcz umniejszać treści, które jej nie odpowiadają), że w szpitalu na przestrzeni lat mogło dochodzić do nadużyć i znęcania się nad pacjentami. To jej zdziwienie wygląda tak, jakby nigdy nie słyszała o tym, że i dzisiaj wybuchają czasami afery, że w tej czy innej placówce opiekuńczej ktoś wykorzysta osobę słabszą i podległą. 

Autorka wyraźnie chce pisać o szpitalu wyłącznie dobrze, ma do niego wielki sentyment, wszak na przestrzeni lat poświęciła temu tematowi sporo czasu. Wydaje mi się, że z tego powodu obraz Kobierzyna jest bardzo fragmentaryczny. 

Nie, żebym potrzebowała sensacji, czy "mięsa", ale jednak - Krystyna Rożnowska opiera się tutaj wyłącznie na własnych rozmowach z pracownikami i pacjentami (ale, jak już pisałam, prowadzonymi od lat, co się chwali), kompletnie omijając inne źródła. 

Książka nie ma żadnej bibliografii, bo autorka nie korzystała z żadnej dodatkowej literatury, żeby uzupełnić swój obraz. Szkoda, bo na pewno istnieją jakieś inne źródła. Niewielkie, bo niewielkie, ale sama mam niektóre w domu (no ale pamiętajcie, że ja jestem walnięta i skupuję wszystko, co mogę dostać o historii medycyny ;)). Z tych okruchów dałoby się poskładać widok o wiele pełniejszy. 

Poza tym wszystkim, choć sporo ponarzekałam, to jest dobra książka na rzadki temat. Autorka ma lekkie pióro (mimo skłonności do patosu) i dużo oddania tematowi, na który się porwała. Chociaż osobiście pragnęłam jakiejś obszerniejszej monografii, nie jestem szczególnie zawiedziona, bo "Można oszaleć" wspaniale robi jedną, bardzo, bardzo ważną rzecz - odczarowuje chorobę psychiczną. Nie piętnuje chorych, pokazuje dolegliwości umysłu tak, jak pokazuje się choroby ciała, które po prostu się zdarzają - każdemu, niezależnie od pochodzenia i wykształcenia. Pani Rożnowska ma wiele ciepłych uczuć względem pacjentów szpitala, co widać w rozmowach. A pacjenci to postacie tragiczne, a nie komiczne, chorzy ludzie o ciekawych życiorysach. Zbiór ludzkich tragedii, równie dobrze moglibyśmy czytać o chorych na nowotwory. 

Podsumowując - przeczytać warto, bo to bardzo zacny zbiór ludzkich opowieści. Jeśli chodzi o część historyczną - aż się prosi o dodatkowe źródła i uzupełnienie. Może ktoś, kiedyś... :)

Lekarz z Lampedusy

Tak sobie pomyślałam, że jak już piszę o jakiejś książce dla dorosłych, to zwykle jest to książka, po której człowiek chce umrzeć. Albo przynajmniej umrzeć pół świata i na to umieranie patrzeć z wysokiej góry, rechocząc demonicznie.

To dzisiaj też będzie źle. A na dodatek na temat, który zajmuje moje myśli równie mocno, co śmierć polskiego państwa prawa. O uchodźcach będzie, usiądźcie wygodnie, bo potem może już Wam przestać być tak miło.

Pietro Bartolo to lekarz, który pochodzi z Lampedusy, małej włoskiej wysepki, słabo skomunikowanej z resztą świata. Mieszka tam 6 tysięcy osób, żyjących głównie z rybołówstwa. Lampedusa jest też położona na szlaku, którym z Syrii i Afryki subsaharyjskiej uciekają ludzie - w stronę świata, w którym panuje jako taki pokój, bo u siebie - no u siebie już nie mają tak miło. I często nie przeżywają.
A tych, którzy dobili do brzegów wyspy, żywych lub martwych, opatruje doktor Bartolo razem ze swoją ekipą (choć okresowo bywał tam jedynym lekarzem, ponieważ wyspa, oddalona od "wielkiego" świata, nie zachęca do długich pobytów, zwłaszcza zimą; nie ma nawet przyzwoitego szpitala, na poważniejsze zabiegi ludzie są transportowani helikopterami do szpitali na kontynencie lub na większych wyspach).

Często uważa się, że dla uchodźców największą trudnością jest samo przeprawienie się przez morze. A to jest tylko ostatni etap. Długimi godzinami słuchałem ich opowiadań. Najpierw decyzja o wyjeździe, o opuszczeniu własnej ziemi. Potem pustynia. Pustynia to piekło, mówią, i nie możesz tego zrozumieć, jeśli przez to nie przeszedłeś. Brakuje wody, ludzie tłoczą się na pickupie, a jeśli siądziesz na złym miejscu, to cię wyrzucą na zewnątrz i umierasz. Kiedy kończy się woda, aby przetrwać, pozostaje ci tylko pić własną urynę. Docierasz do Libii, myślisz, że koszmar się skończył, a tymczasem tu zaczynają się kolejne męczarnie: więzienie, tortury, znęcanie się. Dopiero jeśli uda ci się stawić czoła temu wszystkiemu, wytrzymać te wszystkie okrucieństwa, wsiadasz na statek. I jeśli nie umrzesz na morzu, wreszcie docierasz na miejsce i masz nadzieję, że twoje życie może się zacząć na nowo.

Przepłakałam całą książkę. Od pierwszych stron, do ostatniej. Płakałam z żalu i wściekłości. Czasem patrzyłam na moje dziecko, śpiące obok pod kołdrą i nie mogłam przestać myśleć o tych wszystkich dzieciakach, które straciły rodziców po drodze, które umarły w ładowniach kutrów, które dotarły kalekie, poranione i osierocone.

Ludzie, którzy nienawidzą uchodźców, lubią o nich myśleć jak o jakimś innym gatunku człowieka, który mniej czuje, mniej przeżywa i więcej zniesie. To takie myślenie, które towarzyszyło niewolnictwu.

Prawie nigdy nie poruszamy kwestii słabości emocjonalnej, nie myślimy o traumach, które przeżyły osoby przybywające do naszego kraju w poszukiwaniu wsparcia. To jest tak, jakbyśmy uważali je - być może nieświadomie - za ludzi, których psychika jest inna niż nasza, w mniejszym stopniu zasługująca na uwagę.

Poczytajcie jak Pietro Bartolo opowiada o łodzi pełnej syryjskich lekarzy, którzy uciekali przed groźbą śmierci. Łodzi, która z nimi zatonęła. Poczytajcie o rodzicach, którzy dobijają do brzegu w ostatniej chwili, bo ich łódź także zatonęła, ale po drodze musieli wybrać, które z dzieci ocalić. Poczytajcie o tym, że po przybiciu do brzegu nie są w stanie mówić, ani płakać. Proszę, popatrzcie na tych ludzi i spójrzcie im w oczy.
Hej, mój kraj nie da Wam domu, mój kraj nie chce nawet garstki Czeczenów, którzy koczują przy granicy z małymi dziećmi. Mnie jest wstyd. A najbardziej, bo nie mam żadnej mocy, żeby wpłynąć na ludzi, którzy teraz nami rządzą.

Ale wróćmy do Pietro na Lampedusie. Swoje opowieści o uchodźcach, o ich cierpieniach, o przemytnikach, śmierci i wojnie, lekarz Bartolo przeplata opowieścią o swoim życiu. Dzieciństwie i młodości, w biedzie i trudach, które - gdyby je czytać w osobnej książce, byłyby historią o ciężkim starcie w życiu. W zestawieniu jednak z losem przybyszy z Syrii, to jest opowieść o sielance. I chyba taki ma być właśnie efekt - pokazać, że nam jest tak dobrze, tak dobrze, nawet, jeśli ciężko czasami związać koniec z końcem. Bo nikt nas nie zbombarduje, bo mamy jakichś przyjaciół, jakąś rodzinę, jakieś wsparcie, jakąś pomoc społeczną. I możemy spać bezpiecznie, a nasze dzieci pójdą do szkoły.

Można by pomyśleć, że mieszkańcy wyspy tak często "nawiedzanej" przez uchodźców, będą na nich wściekli. Będą wrogo nastawieni, będą agresywni. Och, nie mierzmy wszystkiego polską miarą. Na pewno na Lampedusie są ludzie, którzy mają tego dość, ale spójrzmy - wielu rybaków używa swoich kutrów, żeby pomagać na morzu w wyławianiu rozbitków. Ludzie, którzy przybywają na wyspę, są słabi, zdruzgotani, nieszczęśliwi i bez sił. Często mieszkańcy są proszeni o "przetrzymanie" niektórych z nich, aż przybędzie transport do europejskich ośrodków dla uchodźców i - tak, tak - mieszkańcy biorą przybyszy do swoich domów. Pomagają też na nabrzeżu; znoszą to od co najmniej dwudziestu lat (napływ uchodźców teraz się zwiększył, ale on był zawsze - z Afryki przybywali ludzie na Lampedusę już dużo wcześniej, wraz z falami klęsk głodu i wojen).

A Polska? Polska wytacza procesy ludziom, który zamieniają kilka słów w hymnie tak, by mówił o uchodźcach. I każe ich za śpiewanie o zapraszaniu przybyszów "z ziemi włoskiej do Polski". Polska także deportuje legalnie przebywających na naszym terenie cudzoziemców, na dodatek wbrew prawu i w haniebny sposób. Czy ktoś dzięki temu czuje się bezpiecznie?
Śmiem twierdzić, że wręcz przeciwnie.

Poczytajcie o przybyszach na Lampedusę, jeśli macie odwagę. Wyślijcie parę egzemplarzy do naszego sejmu. Wyplakatujcie świat słowami lekarza Bartolo. Niech wszyscy zobaczą, niech wszyscy usłyszą. Nie dajcie się szaleństwu, słowom o stadach agresywnych młodych mężczyzn, którzy - jak jeden mąż - chcą tylko gwałcić i rabować. Bo wiecie - źli ludzie są wszędzie, wśród Polaków, Niemców, Syryjczyków i zakonnic. A stada agresywnych młodych mężczyzn znajdziecie na polskich ulicach po każdym większym meczu. Za to setki umierających rodzin,także dorastających chłopców (oni są często najsilniejsi i tylko oni są w stanie przetrwać trudy podróży), którzy nie chcieli zabijać i być zabitymi, można by spróbować ocalić. Wystarczyłoby tylko trochę tego, czym bardzo lubią sobie wycierać gębę świętoszkowaci mądrale - miłosierdzia.

I tego miłosierdzia Wam życzę na nadchodzące święta, nawet jeśli ich nie obchodzicie. A jeśli obchodzicie, to tym bardziej. Nie zapominajcie, jaka teoria leży u podwalin Waszych Kościołów. I czy nie należałoby za tymi ideami podążyć; oraz przypomnieć o nich tym, którzy stanowią prawo.

Kobiety i mężczyźni.

Chcecie zrobić komuś prezent na Dzień Kobiet? Uczcie dzieci, że ludzie są równi.
Na początek dobra literatura. Ze wspaniałego wydawnictwa TAKO można kupić na przykład to:

Książka, która w kilku zdaniach wyjaśnia pułapki nierównościowego wychowania, uwrażliwia na stereotypowe traktowanie, pomaga nauczyć zauważania ograniczeń kulturowych.

Tak, ludzie różnią się płcią, ale ta różnica nie determinuje tak wiele, jak się niektórym wydaje. I tej wiedzy życzę wszystkim ludziom z okazji Dnia Kobiet.

Tego Wam życzę. Idźcie dzisiaj na marsz.

Ruda Na Regale

Na dnie

Theodore Dalrymple (to jego pseudonim, ale - biorąc pod uwagę to, o czym pisze i że przytacza historie pacjentów - ujawnienie prawdziwego nazwiska byłoby dość ryzykowne) "pracował przy slumsach, w więzieniu oraz w ubogich krajach Afryki Subsaharyjskiej", ale także w zwykłych szpitalach Anglii - jest lekarzem psychiatrą. I teraz moja uwaga na początek: ten facet przez dziesięciolecia obracał się w trudnych środowiskach, więc gdy słyszy tętent, to myśli o zebrach, a nie o koniach. I trzeba to wziąć pod uwagę przy czytaniu.

To, o czym jest ta książka, to analiza białej tzw. underclass. Tych wszystkich ludzi, o których my w zasadzie nie myślimy, bo nie żyją w skrajnej nędzy, utrzymują się z państwowych świadczeń i nie chcą w zasadzie tego zmieniać. Nie mówimy tu o samotnych matkach, które pracują na trzy etaty i ledwo wiążą koniec z końcem, ale o ludziach, których życie opiera się często na regularnym piciu lub/i braniu narkotyków, byciu bitym lub/i biciu, spędzaniu całych dni na libacjach, tępym gapieniu się w telewizor i popełnianiu mniejszych lub większych przestępstw.

Tak jak łatwiej jest rozpoznać zły stan zdrowia kogoś, kogo nie widziało się od dłuższego czasu niż kogoś, kogo widuje się codziennie, tak gość, przybywający do społeczeństwa z innych stron świata często lepiej widzi jego naturę niż ci, którzy mieszkają w nim cały czas. Co kilka miesięcy nowi lekarze z krajów, takich jak Filipiny czy Indie, przyjeżdżają z lotniska, aby pracować przez rok w moim szpitalu. Obserwacja ich zmieniających się reakcji na brytyjską nędzę jest fascynująca.

Na początku wszyscy w takim samym stopniu okazują entuzjazm w stosunku do opieki, której nie szczędzimy nikomu, i którą obdarzamy wszystkich bez wahania, niezależnie od statusu ekonomicznego. Pochodzą oni z miast – Manili, Bombaju, Madrasu – gdzie wiele z przypadków, którymi zajmujemy się w naszym szpitalu, zostałoby po prostu pozostawionych samym sobie w oczekiwaniu na śmierć, często bez udzielenia jakiejkolwiek pomocy. Są pod wrażeniem tego, że nasza opieka wykracza poza aspekty czysto medyczne: że nikt nie odchodzi głodny, bez ubrania i schronienia, a nawet rozrywki. Wydaje się, że publiczna instytucja radzi sobie z każdym możliwym problemem. Przez kilka pierwszych tygodni wydaje im się, że wszystko to stanowi szczytowe osiągnięcie cywilizacji, zwłaszcza, gdy przypominają sobie okropności, jakie oglądali tam, skąd pochodzą. Ubóstwo – takie jakie znają – zostało zlikwidowane.

Jednak po niedługim czasie zaczynają czuć mglisty niepokój. Na przykład pewien filipiński lekarz zapytał mnie, dlaczego tak niewiele osób zdawało się wyrażać wdzięczność za to, co dla nich zrobiono. [...] 

Praktykujący u mnie lekarze z Bombaju, Madrasu czy Manili obserwowali tego typu zachowania z otwartymi ustami. Początkowo zakładali, że te przypadki to statystyczne dziwactwa, rodzaj błędu w próbie i że z czasem spotkają się z lepszym, bardziej reprezentatywnym przekrojem populacji. Jednak stopniowo zaczynali zdawać sobie sprawę, że właśnie to, co widzą jest reprezentatywne. Kiedy każde otrzymane świadczenie jest prawem, nie ma miejsca na dobre obyczaje, nie mówiąc już o wdzięczności.

Dalrymple po tysiącach rozmów z pacjentami próbuje wysnuć jakieś wnioski i dzieli się z nami swoimi spostrzeżeniami.
Ludzie, o których mowa, żyją w świecie, w którym publiczne szkoły, w których niektórym z nich udało się dotrwać do poziomu brytyjskiej "matury", muszą płacić uczniom, by odebrali dyplomy, bo posiadanie wykształcenia jest w środowisku underclass godnym napiętnowania obciachem i nikt nie chce się z tym "obnosić".

Poza tym ludzie wychowani w - było nie było - liberalnym świecie, znają wszystkie jego postulaty, wolnościowe hasła, znają też swoje prawa (gorzej z obowiązkami), ale używają tego wszystkiego w sposób karykaturalny, dosłowny i niemożliwie wynaturzony. I trudno ich winić, po prostu niczego nie rozumieją, bo brakuje im wykształcenia, którego nie zdobędą nawet, kiedy dostaną je za darmo.

Tuż przed przedawkowaniem jej były chłopak, ojciec jej najmłodszego ośmiomiesięcznego dziecka (obecnie przebywającego pod opieką matki byłego chłopaka), włamał się do jej mieszkania, wyważając drzwi wejściowe. Zniszczył wewnątrz wiele sprzętów, wybił każde okno, ukradł 60 funtów w gotówce i zabrał telefon.

– Jest bardzo brutalny, panie doktorze – powiedziała. Złamał jej kciuk, żebra i szczękę w ciągu czterech lat, kiedy z nim była, a jej twarz wielokrotnie potrzebowała szycia. – W zeszłym roku musiałam wzywać do niego policję.
– I co się stało?
– Cofnęłam pozew. Jego matka powiedziała, że się zmieni. [...]

Nieco później, tego samego dnia, czując się nieco samotna, zadzwoniła do swego byłego chłopaka, a on ją odwiedził.
Omówiłem sprawę z lekarzem, który niedawno przybył z Madrasu i który właśnie odkrywał, że znalazł się w szalonym świecie. [...] Zapytał mnie, co się teraz stanie z tą szczęśliwą parą.
– Znajdą jej nowe mieszkanie. Kupią nowe meble, telewizor, lodówkę, ponieważ w dzisiejszych czasach życie bez nich stanowi ubóstwo nie do przyjęcia. Nie obciążą jej w żaden sposób za zniszczenie starego mieszkania, bo i tak nie może zapłacić i to nie ona je zniszczyła. On wyjdzie z tego bez szwanku. Kiedy ona urządzi się już w nowym mieszkaniu, żeby przed nim uciec, po jakimś czasie znów go zaprosi, a on ponownie je zniszczy, a następnie będą jej szukać nowego miejsca. Właściwie nie ma rzeczy, którą musiałaby zrobić, żeby stracić gwarantowane przez państwo prawo do domu, jedzenia i rozrywki.

Zapytałem lekarza z Madrasu, czy na opisanie sytuacji tej kobiety użyłby słowa ubóstwo. Powiedział, że nie i że jej problemem było to, że nie akceptowała żadnych ograniczeń dla swego zachowania, że nie obawiała się możliwości głodu, potępienia rodziców, sąsiadów ani Boga. Innymi słowy nędza w Anglii nie miała natury ekonomicznej, ale duchową, moralną i kulturową. 

I tą moralną i kulturową nędzę opisuje autor dokładnie i na przykładach, chociaż czasami - tak jak mówiłam - wszędzie widzi oznaki degeneracji. Oburza się np. na tatuaże u ludzi z "lepszych" klas, bo ta moda przyszła z półświatka, więc jest to dla niego równanie w dół. Zapomniał tylko, że ludziom z wykształceniem, wsparciem, pieniędzmi, pochodzącym z bezpiecznego świata, żaden tatuaż nie zamiesza w głowie i nie ściągnie ich do rynsztoka. To tak nie działa. Trudno jednak winić Theodore'a za to, że po całym dniu spędzonym w więziennej przychodni wszędzie widzi potencjalnych kryminalistów.

Winą za produkowanie całych pokoleń ludzi bez perspektyw obarcza autor nadopiekuńczość państwa. Sprawa nie jest na pewno jednoznaczna i czarno-biała, ale trudno mu nie przyznać pewnej dozy racji. Ilość świadczeń, jakie można uzyskać w Wielkiej Brytanii, jest nadzwyczajna. To może rozleniwiać.

– Dlaczego nie posprzątają swoich ogródków? – pyta lekarz z Bombaju.

Dobre pytanie. W końcu w większości domów mieszka przynajmniej jedna osoba z nadmiarem wolnego czasu. Ilekroć udało mi się o to zapytać, odpowiedź zawsze brzmiała tak samo: „mówiłem o tym radzie, ale nikt nie przyszedł”. Jako najemcy uznają, że do obowiązków wynajmującego należy utrzymanie ich podwórek w czystości i nie są gotowi wyręczyć rady w tym zadaniu, nawet jeśli oznacza to brodzenie w śmieciach – co właśnie dosłownie ma miejsce. Z jednej strony władza nie może im mówić, co mają robić; z drugiej – jej obowiązki wobec nich nie mają granic.

Przy czym wyraźnie wyróżnia się na tym tle biała ludność. Imigranci cierpią na inne problemy i choć i wśród nich są uzależnieni od świadczeń, to jednak obserwacje Dalrymple'a są takie, że przyjezdni - pomijając to, że przybyli do Anglii po lepsze życie, więc pragną edukacji i innych atrybutów zamożności - nawet jedzą lepiej, niż biali "underclassowcy".

Mówię lekarzom, że podczas wszystkich moich wizyt domowych u białej ludności (a odbyłem takich wizyt setki) nigdy – ani razu – nie natknąłem się na jakiekolwiek ślady gotowania. Najbliższą tej aktywności czynnością, którą widziałem, było odgrzewanie gotowego i pakowanego jedzenia, zazwyczaj w kuchence mikrofalowej. Tym bardziej nigdy nie widziałem żadnych oznak wspólnie jedzonych posiłków jako aktywności społecznej – chyba, ze uznamy za taką jedzenie hamburgerów przez dwie osoby idące razem ulicą. [...] 

Poprosiłem lekarzy o porównanie sklepów znajdujących się w obszarach zamieszkałych przez białą biedotę ze sklepami w miejscach, gdzie żyją biedni imigranci z Indii. To pouczające porównanie. Sklepy hinduskie zazwyczaj zawalone są wszelkiego rodzaju atrakcyjnymi świeżymi produktami, zaskakująco tanimi wedle standardów wyznaczonych przez supermarkety. Kobiety poświęcają zakupom wiele uwagi i bardzo ostrożnie podejmują decyzje. Brakuje tam gotowych dań. Natomiast sklep dla białej biedoty protekcjonalnie oferuje ograniczony wybór, głównie stosunkowo drogich przetworów spożywczych, które w większości wymagają tylko dodania gorącej wody. 

Różnic między tymi dwiema grupami nie można wyjaśnić różnicami w dochodach, gdyż są one nieistotne. To nie ubóstwo stanowi problem. Dbałość Hindusów o to, co jedzą i traktowanie posiłków jako ważnych okazji społecznych, które wiążą się z pewnymi obowiązkami, a czasem wymagają poświęcenia swych osobistych pragnień, jest wskaźnikiem pewnej postawy wobec życia, która często pozwala im, pomimo aktualnie niskich dochodów, wspiąć się w górę drabiny społecznej. 

Fast-foodowe podejście do wszystkiego, co w życiu białej biedoty brytyjskiej wydaje się być dominującym schematem. Ludzie rozleniwieni i niechętni do podjęcia jakiegokolwiek wysiłku nie dadzą rady wyrwać się z miejsca, w którym się znajdują. W "Na dnie" państwo opiekuńcze jest "wyziewem dotowanej apatii". To jednostronne spojrzenie na problem, owszem, ale bardzo interesujące. W jakim kierunku powinna iść opieka państwa nad ludźmi, którym się generalnie nie chce?

Bogactwo, które pozwala wszystkim bez wysiłku zdobyć wystarczająco dużo żywności, powinno wyzwalać, a nie stawać się więzieniem. Niestety, zamiast wyzwalać, w rezultacie stworzyło dużą kastę ludzi, dla których życie stało się otchłanią, w której nie ma już nadziei, nie ma czego się bać, nie ma nic do zyskania, ani nic do stracenia. To życie pozbawione sensu.

Ta książka to spojrzenie na świat czasem dość histeryczne, ale trudno nie znaleźć w tym wszystkim przekonującej argumentacji. Autor nie daje recept, ale wskazuje winnych i pokazuje sprawy, nad którymi my na co dzień w ogóle nie myślimy.

Przygnębiająca lektura dla lubiących się zdołować. Dobrze napisana, pan doktor ma lekkie pióro, a tłumaczenie jest bardzo solidne. Jedna z tych książek, które pokazują, jak NIE robić państwa opiekuńczego. I faktycznie - zgodnie z okładką - autor niekoniecznie bawi się w eufemizmy. To może przeszkadzać (mnie nie przeszkadzało, bo nie przekraczał granicy dobrego smaku).

Polecam zainteresowanym tematem.

Głód.

W wersji papierowej książka onieśmiela. 700 stron. Cegła. Na dodatek ten temat - kto by chciał spędzić długie godziny czytając o ludziach konających z głodu w świecie pełnym jedzenia?

Caparros jedzie m.in. do Indii, Bangladeszu, Sudanu. W USA też mają swoje za uszami. Jedzie i patrzy. Zadaje pytania, których się czasami potem wstydzi. Czyta raporty, statystyki, dane dostarczone przez organizacje pozarządowe. Odwiedza kliniki "lekarzy bez granic", w których próbuje się ratować skrajnie niedożywione dzieci i gdzie nie zawsze się to udaje. Czasami "tylko" dlatego, że ludzie nie rozumieją, czym jest głód. Nie wierzą, że dziecko umiera z głodu - no przecież jadło (placek z mąki, codziennie, no, prawie codziennie, placek z mąki i tylko placek z mąki - dorosły na tym przeżyje jako tako lata, ale dziecko umrze z braku substancji umożliwiających rośnięcie, bo biologia jest bezwzględna).
Ilość źródeł, do których sięgnął autor "Głodu", imponuje. Wykonał pracę rzetelną, wiarygodną, dobrze udokumentowaną i przez to przerażającą jak cholera.

Oto żyjemy w świecie, w którym jest  50 tysięcy gatunków jadalnych roślin uprawnych. Przemysłowa produkcja nie lubi jednak różnorodności, więc obecnie uprawianych jest jedynie 250 gatunków, z czego 90% kalorii pochodzi z zaledwie piętnastu gatunków roślin. Brzmi idiotycznie, zważywszy na różnorodność warunków przyrodniczych na naszej planecie. Tylko że przemysł się nie rozmienia na drobne, a lokalni rolnicy potrzebują wsparcia.

Weźmy taki Niger, w którym codziennie ludzie umierają z głodu. Ma milion kilometrów kwadratowych. I jest drugim w świecie producentem cholernie drogiego uranu, ale kraj nie czerpie z tego korzyści, bo monopol na wydobycie posiadła francuska firma Areva, która płaci państwu jedynie niewielki procent za dzierżawę.

W 2007 roku odkryte zostały złoża w Azeliku i prezydent Mamadou Tandja postanowił rozpocząć nową grę: wydobyciem miała zająć się spółka chińsko-nigerska. Areva protestowała, ale bez skutku. Dwa lata później znaleziono kolejne złoże, w Imourarene. Uranem zainteresowała się Francja [...] trzy czwarte [jej] elektryczności pochodzi z elektrowni jądrowych [...]. Niemal połowa pochodzi z Nigru. 

W lutym 2010 roku prezydent Tandja przystąpił do rozmów z Chińczykami, chcąc rozpocząć eksploatację nowych złóż. Kilka dni później został odsunięty od władzy w wyniku zamachu stanu, którym kierował pułkownik Djibo. Objąwszy rządy pułkownik zerwał rozmowy z Chińczykami, potwierdzając "wdzięczność i lojalność" swego kraju wobec Francji i Arevy. W następnym roku w wyborach powszechnych został wyłoniony nowy prezydent, Mahamadou Issoufou, inżynier górnictwa pracujący dla Arevy. 

Na początku tego wieku Bank Światowy opracował plan nawodnienia, który miał umożliwić eksploatację ponad 400 tys. ha ziemi; powierzchnia uprawna zwiększyłaby się dziesięciokrotnie, wszyscy mieszkańcy kraju mieliby zapewnioną żywność. Ale kraj będący drugim w świecie producentem uranu nie miał ani grosza na rozpoczęcie prac.

To tylko jedna z wielu podobnych historii. Są kraje, jak Etiopia, gdzie zbiory w dobre pogodowo lata bywały olbrzymie, większe niż popyt, ale nie było spichlerzy, by je magazynować, więc zapasy zgniły, a duża część z nich w ogóle nie dotarła do odbiorców (którzy nadal umierali), bo nie było dróg. Zatem w kolejnych latach rolnicy produkowali mniej, żeby nie ponieść strat (albo dlatego, że z powodu strat zbankrutowali i nie mieli już za co obsiać pól). A ludzie nadal umierają, chociaż ziemia dałaby radę ich wyżywić.

Nie miałam siły do tych historii. Do rozmów z matkami, których dzieci umierają, jedne po drugim, kiedy tylko zostaną odstawione od piersi. Czytałam to wszystko z zapartym tchem, nie mogąc się oderwać i jednocześnie wcale nie chcąc o tym wszystkim czytać.

Wiecie, ta książka ma parę konkluzji. I jednocześnie nie ma żadnej. Bogaty, syty, zachodni świat ma teraz inne problemy, więc nikomu nie pomoże. Jest zbyt ociężały i siedzi odwrócony do tego dramatu plecami. Na dodatek - cóż, wybaczcie, ale tak to wygląda - te dzieci z ramionkami cienkimi jak gałązki mają niewłaściwy kolor skóry.

Matka feministka.

I kolejna książka o macierzyństwie. Tym razem z polskiego podwórka, o problemach matek w naszym kraju, w którym, jak niedawno napisała niezawodna Naima:

Matki małych dzieci, decydujące się na trud samotnego macierzyństwa? Kombinujcie same, jak związać koniec z końcem, bo gminy likwidują gdzie mogą żłobki, przedszkola i świetlice, zostawiając wam swobodę wyboru między prywatną nianią lub prywatnym „klubem malucha” założonym przez przedsiębiorczego biznesmena omijającego radosną nazwą wszelkie wymogi sanitarno-techniczne odnośnie żłobków czy przedszkoli. Fundusz alimentacyjny zlikwidowano już lata temu.
Rodzice z więcej niż jednym dzieckiem? Dostaniecie laurkę za rozrodczość, pochwałę z ambony, ulgę podatkową za dwójkę dzieci i kartę zniżkową do muzeów, jeśli jest was sześcioro lub więcej – ale na miejsca w żłobkach i przedszkolach macie jeszcze mniej szans niż samotne matki. Nie liczcie też na elektroniczny podręcznik, dzięki któremu dziecko nie będzie się uginać pod plecakiem. Ani na to, że najmłodsze odziedziczy książki po starszych, jak to wy robiliście w podstawówce za komuny – obecnie co roku musicie wydać dwie pensje na podręczniki jednorazowego użytku. Nie liczcie też za bardzo na zajęcia dodatkowe w szkołach, problemy z nauką rozwiązuje prywatny korepetytor, nie nauczyciele. Czy już mówiłam o świetlicach? A o likwidacji etatów szkolnych pielęgniarek/higienistek/dentystów?

Agnieszka Graff, która po tym, jak urodziła dziecko, ukierunkowała (przynajmniej w znacznej części) swoją działalność na problemy matek w naszym kraju. Z jej przemyśleń związanych z tą działalnością powstała "Matka feministka"; książka między innymi o tym, że nawet polski feminizm traktuje temat macierzyństwa po macoszemu. Jakby nie mógł znaleźć miejsca dla kobiet, które po porodzie nadal są feministkami, mimo że wybrały (lub los za nie wybrał, bo i tak często bywa) "siedzenie" z dzieckiem w domu. I teraz czasami potrzebują wsparcia, ale wsparcie jest przez społeczeństwo odbierane jednym zdaniem, królującym w komentarzach internetowych pod artykułami o potrzebach matek: "nie za moje pieniądze".

Nie da się zbudować więzi z małym człowiekiem, nie spędzając z nim czasu. Aby zostać matką, trzeba być tam, gdzie nasze dziecko, czyli, nie czarujmy się, najczęściej w domu. Można jednak i należy pytać: na jak długo, na jakich warunkach i kto ma za to zapłacić?

Dawno nie czytałam czegoś równie wyważonego i mądrego na temat polityki społecznej.
Problemem kobiet jest także to, że to one głównie sprawują funkcje opiekuńcze dla swoich niepełnosprawnych dzieci i rodziców, i tu także nie dostają wsparcia. A zawody opiekuńcze, w końcu tak w Polsce sfeminizowane, jak przedszkolanki, pielęgniarki, położne, pracownice społeczne, to zawody najmniej prestiżowe, najsłabiej opłacane, mimo że tak są potrzebne i tak bardzo wymagające.
Niesamowite było dla mnie to, jak w "Mundrej" niedawno czytałam o tym, że w Szwecji położna jest jednym z najlepiej płatnych, z najbardziej prestiżowych zawodów. Być może po tym najbardziej widać przyjazność, "ludzkość" państwa - po stosunku społeczeństwa do zawodów opiekuńczych, tych najbardziej potrzebnych słabszym i chorym.

Nie da się dylematów związanych z macierzyństwem sprowadzić do zgrabnego hasła: "dajmy kobietom wybór". Cóż to za wybór: urodzić, albo poczekać do trzydziestki, a może i czterdziestki, ryzykując kłopoty z płodnością? Albo taki: zostać w domu z maluchem i nie mieć co włożyć do garnka, czy może oddać do żłobka i umierać z niepokoju i tęsknoty? To nie są żadne wybory. [...] macierzyństwo to pasmo kryzysów i konieczności.

Bardzo bym chciała, żeby ta książka była lekturą obowiązkową każdego parlamentarzysty. Niestety, polski rząd ma taki sam stosunek do matek jak polskie społeczeństwo.
Agnieszka Graff stawia szereg pytań, które - mam wrażenie - nigdy na poważnie na mównicy sejmowej nie padły. Na przykład:

Czy społeczeństwo ma jakieś szczególne zobowiązania wobec rodziców małych dzieci? Czy należy przyjąć, że opieka to praca o wymiernej wartości - praca na rzecz całej wspólnoty? [...] Czy chcemy, by matki małych dzieci były ubezpieczone, nawet jeśli nigdy nie pracowały zawodowo? [...] Czy chcemy, płacąc podatki, składać się na szczególne ulgi i świadczenia dla rodzi wielodzietnych? Dla rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne?
Ktokolwiek zapragnie w Polsce rozpocząć poważną debatę na te tematy, musi liczyć się z agresją [...]. Jeśli wierzyć forom internetowym, większość Polaków ma na każde z powyższych pytań gotową i zwięzłą odpowiedź, a brzmi ona: "NIE". Dłuższa wersja jest mniej więcej taka: "Nie za moje podatki. [...] Dość tych roszczeń". [...]
"Trzeba było nie rozkładać nóg" - oto co mieli do powiedzenia internauci, którzy swego czasu komentowali na forach protesty "alimenciar" [...]. Podobne reakcje towarzyszyły głodowym protestom zdesperowanych kobiet z wałbrzyskiej dzielnicy Biały Kamień, które w 2008 roku próbowały przeciwstawić się brutalnym eksmisjom. Były wśród nich matki małych dzieci i kobiety w ciąży. Tymczasem na forach [...] chwalono decyzję władz, by odciąć głodującym wodę, prąd i gaz. [...] W mniemaniu komentatorów społeczeństwo nie ma żadnych zobowiązań wobec pozbawionych środków do życia samotnych matek i ich dzieci. Co ciekawe, uciekający przed odpowiedzialnością ojcowie nie zajmowali wcale uwagi forumowiczów.

Mam cytować dalej?
Może lepiej nie. Przeczytajcie sami. To książka, która odpowiada na pytanie: dlaczego w Polsce rodzi się za mało dzieci? Ale też książka, która trochę podpowiada, sugeruje (choć wiadomo, że nie daje gotowych i idealnych rozwiązań), jak to choć trochę zmienić. Świadczenia społeczne dużo kosztują, ale przynoszą - w długofalowej perspektywie - ogromne zyski. Tylko że zyski niemierzalne podczas jednej kadencji.
Inna sprawa, że - żeby zmienić prawo - trzeba zmienić nastawienie społeczne, a to się może prędko nie udać.
Pewnie więc nadal nic się nie zmieni, a Polki będą, owszem, rodzić na potęgę, ale za granicą. I nie bez powodu.

A w kraju nad Wisłą nadal panowie w sejmie będą się zajmować głównie podsłuchami.

Boskie przyrodzenie. Historia penisa.

A u mnie znowu wydawnictwo Czarne.

Scott Fitzgerald przeszedł ekstremalny napad takiego lęku [o wielkość swojego penisa] w Paryżu w latach dwudziestych. Poprosił wtedy innego pisarza, Ernesta Hemingwaya, by poszedł z nim na lunch, bo musi go zapytać o coś ważnego. [...] pod koniec posiłku wyrzucił z siebie, że "chodzi o rozmiary". Jego żona Zelda ponoć powiedziała, że Scott nigdy nie uszczęśliwi żadnej kobiety z powodu "swojej budowy". Fitzgerald, który był tylko z jedną kobietą, nie wiedział, czy jego żona mówi prawdę. Jak pisał Hemingway w "Ruchomym święcie", opublikowanym pośmiertnie paryskim dzienniku, zabrał przyjaciela do toalety, obejrzał go, zapewnił, że wszystko jest w porządku, i kazał pooglądać rzeźby stojące w Luwrze.

Przyznaję, że sięgając po książkę Hickmana spodziewałam się czegoś bardziej z kategorii "antropologia ciała", ale też nie robiłam sobie wielkich nadziei na książkę naukową, bo jej autor jednak antropologiem ani socjologiem nie jest. Ograniczył się więc do zgrabnego (tu i ówdzie) zebrania do kupy statystyk i anegdot, po czym okrasił je dość pobieżną analizą - ani specjalnie odkrywczą, ani specjalnie mądrą.

W XIII wieku pewnego księdza ze szkockiego miasta Inverkeithing zaprowadzono przed oblicze biskupa za odprawianie tańca płodności wokół rzeźby fallicznej ustawionej na dziedzińcu kościoła z okazji Wielkanocy.

Książka jest bardzo nierówna. Z gracją i wyczuciem autor opisuje ewolucję mieszka na genitalia, ale kiedy musi się wypowiedzieć na temat jakiejkolwiek symboliki, brakuje mu wiedzy tak bardzo, że rozdział jest nieprzekonujący, nieudokumentowany i najlepiej, jakby go w ogóle nie było (po tym rozdziale zaczęłam się zastanawiać, czemu Wydawnictwo Czarne posunęło się do wydania czegoś tak niemerytorycznego). Na szczęście kilka rozdziałów się obroniło, sprawiając, że nie miałam poczucia całkowicie zmarnowanego na czytanie czasu.

Bez względu na nazwę genitalne znaczenie sporrana zostało wzmocnione, kiedy kilt zaadaptowano na mundur szkockiej armii i nie pozwolono nosić pod nim bielizny. W 1815 roku, podczas okupacji Paryża po zwycięstwie nad Napoleonem pod Waterloo, car Rosji zażądał, by członkowie szkockich regimentów szli przed nim w paradzie przed Pałacem Elizejskim. Kiedy przystanęli do salutowania, cesarz dotykał ich kiltów i sporranów, ale zrobił się bardziej ciekawski, gdy doszedł do potężnie zbudowanego sierżanta Thomasa Campbella i, jak pisał sam Szkot: "podniósł kilt aż do pępka, więc sprawdził, że nikt go nie zwodzi". Nienoszenie bielizny równało się w szkockiej armii męskości i nawet na zachodnim froncie I wojny światowej, gdy oficerowie i starsi stopniem prowadzili inspekcję swoich oddziałów, robili to, używając lusterka przywiązanego do końca kija golfowego lub laski, sprawdzając, czy żołnierze wypełniają rozkazy. Jeszcze w latach 60. XX wieku sprawdzanie lusterkiem było powszechne.

Mamy tutaj - z jednej strony - zgrabne opisy walki chrześcijaństwa z pogańskimi kultami fallusa, okraszone wyimkami z kościelnych ksiąg kar za występki, a także wyjątkowo udane rozdziały o strojach; a z drugiej strony - mamy autora, który słowo "feminizm" wymawia jak obelgę, a o kobietach (o których trudno nie wspomnieć przy okazji opisywania historii zaradzania problemom natury seksualnej) wypisuje czasami takie farmazony, że nie wiadomo, czy czytać dalej, czekając na opamiętanie, czy może od razu wysłać żonie autora wyrazy współczucia.

Niestety od razu widać, że autor jest dziennikarzem. Ucieka w sensację, a tam, gdzie brakuje mu wiedzy, zamiast się do tego przyznać i ominąć zagadnienie, wpycha okropne ogólniki, które mnie okropnie rażą. Brakuje też bibliografii, która w moich oczach całkowicie dyskwalifikuje to "dzieło" jako książkę z choćby minimalnym rysem naukowości. Przypisy do cytatów nie wystarczą; własne, nieszczególnie błyskotliwe, wnioski, także. Przydałoby się zajrzeć do większej ilości książek, na dodatek nie traktować czytelnika jak pacana.

Zdarzają się Tomowi Hickmanowi teksty w stylu "pewien słynny antropolog na Triobriandach", żeby - jak mniemam - nie przytłoczyć biednego, nierozgarniętego czytelnika nadmiarem informacji i nazwisk, których - biduś - na pewno nie skojarzy i jeszcze się zniechęci.

A kysz! Drogie Czarne, żółta kartka dla Was.